*ΓΡΑΦΕΙ ο Νίκος Λυσιγάκης
Μια NAVTEX δεν οριοθετεί θαλάσσιες ζώνες. Ενημερώνει τη ναυσιπλοΐα για δραστηριότητες σε συγκεκριμένη περιοχή και για ορισμένο χρόνο. Μπορεί, ωστόσο, να αποκαλύψει το πραγματικό διακύβευμα μιας γεωπολιτικής αντιπαράθεσης. Ποιος μπορεί να ασκεί δικαιώματα στη θάλασσα και υπό ποιους όρους. Η NAVTEX που εξέδωσε ο σταθμός Ηρακλείου της Υδρογραφικής Υπηρεσίας του Πολεμικού Ναυτικού, για τις γεωφυσικές έρευνες του τηλεπικοινωνιακού καλωδίου East to Med Corridor, δεν σηματοδοτεί ακόμη την πόντισή του. Ούτε συνιστά τίτλο κυριαρχίας στην Ανατολική Μεσόγειο. Αποκτά όμως πολιτική βαρύτητα όταν αμφισβητείται ακόμη και η αρμοδιότητα έκδοσής της. Η τουρκική αντι-NAVTEX, με την οποία η Άγκυρα αναμένεται να προβάλει αξιώσεις επί της σχετικής θαλάσσιας περιοχής, εντάσσεται σε αυτήν ακριβώς τη λογική.
Πρόκειται για μια αναμενόμενη διπλωματική «χορογραφία», με την οποία η γειτονική χώρα επιδιώκει να καταστήσει τις διεκδικήσεις της αναπόφευκτο παράγοντα κάθε σημαντικής δραστηριότητας στην περιοχή. Έτσι, ένα τεχνικό έργο μετατρέπεται σε πεδίο διπλωματικής αντιπαράθεσης. Το κρίσιμο προηγούμενο, ωστόσο, δεν δημιουργείται με την ανταλλαγή αναγγελιών αλλά στο πεδίο, ανοιχτά της Κάσου, εκεί όπου στο παρελθόν η προσπάθεια κόλλησε. Εάν κάθε έρευνα προϋποθέτει συνεννόηση που εκλαμβάνεται ως αναζήτηση τουρκικής άδειας, μια μονομερής διεκδίκηση μπορεί να αποκτήσει λειτουργική ισχύ, ανεξάρτητα από τη νομική της βάση. Αντίθετα, η εκτέλεση των εργασιών χωρίς εμπόδια, παρότι δεν επιλύει τις εκκρεμείς οριοθετήσεις, αποτρέπει όμως τη μετατροπή τους σε γενικευμένο μηχανισμό ακινησίας.
Εδώ απαιτείται μια ουσιώδης διάκριση. Στην ΑΟΖ και την υφαλοκρηπίδα τα παράκτια κράτη ασκούν συγκεκριμένα κυριαρχικά δικαιώματα, όχι πλήρη κυριαρχία όπως στην αιγιαλίτιδα ζώνη. Παράλληλα, το Δίκαιο της Θάλασσας προβλέπει την ελευθερία πόντισης υποθαλάσσιων καλωδίων, υπό όρους που δεν ταυτίζονται κατ’ ανάγκην με εκείνους των προπαρασκευαστικών ερευνών. Ούτε λοιπόν μια NAVTEX δημιουργεί δικαιώματα ούτε μια αντι-NAVTEX τα ακυρώνει. Τα πάντα θα κριθούν στο πεδίο.
Η συγκυρία προσθέτει ένα ακόμη επίπεδο υπολογισμών. Με επίμονο πληθωρισμό και εσωτερικές πολιτικές πιέσεις από την αντιπολίτευση για την αποτυχία εξωτερικής νομιμοποίησης του τουρκολιβυκού μνημονίου, η Άγκυρα ετοιμάζεται να φιλοξενήσει την COP31 στην Αττάλεια. Μια μείζων κρίση θα μπορούσε να επισκιάσει την αναμενόμενη διεθνή προβολή και την προώθηση των τουρκικών θαλάσσιων πάρκων, χωρίς αυτό να αποκλείει ελεγχόμενες κινήσεις επίδειξης ισχύος. Και όλα αυτά την ώρα που στην Ουάσινγκτον δύσκολα θα μπορούσε να βρει κανείς κάποιον στο τηλέφωνο, αν χρειαστεί, μιας και ο Λευκός Οίκος καλείται να διαχειριστεί πολιτικά το αποτέλεσμα των ενδιάμεσων εκλογών και τη διάθεση ανταρσίας αρκετών πρωτοκλασάτων Ρεπουμπλικανών.
Το βασικό τεστ για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου είναι μπροστά μας. Αν θα πραγματοποιηθούν οι έρευνες θα αποτυπώσει στην πράξη εάν η αποκλιμάκωση επιτρέπει την άσκηση δικαιωμάτων ή απλώς συντηρεί την ηρεμία μέσω της αναβολής τους. Στη θάλασσα τα διπλωματικά κείμενα μετρούν. Αλλά η ισχύς των διεκδικήσεων δοκιμάζεται τελικά στον βυθό.
*Ο κ. Λυσιγάκης είναι διδάκτωρ Διεθνών Σχέσεων του Πανεπιστημίου Μακεδονίας
Εφημερίδα Απογευματινή
