Η σχολική χρονιά έχει μπει για τα καλά στους ρυθμούς της. Πρωινό ξύπνημα, μαθήματα, διάβασμα, ξένες γλώσσες, αθλητικές δραστηριότητες και ένα πρόγραμμα που συχνά θυμίζει περισσότερο την καθημερινότητα ενός ενήλικα παρά ενός παιδιού.
Δεν είναι λοιπόν παράξενο ένα παιδί να επιστρέφει κουρασμένο από το σχολείο. Τι συμβαίνει όμως όταν η κούραση γίνεται καθημερινή; Όταν ξυπνά χωρίς ενέργεια, δυσκολεύεται να συγκεντρωθεί ή προτιμά να ξαπλώσει αντί να παίξει;
Η κόπωση δεν είναι πάντα αποτέλεσμα ενός απαιτητικού προγράμματος. Μερικές φορές είναι ο τρόπος με τον οποίο ο οργανισμός μάς προειδοποιεί ότι κάτι χρειάζεται προσοχή.
Ο «μύθος» των ενεργειακών ποτών που διαταράσσουν τον ύπνο των εφήβων, οι πονοκέφαλοι, η ζάλη και η δυσκολία συγκέντρωσης
Σύμφωνα με όσα αναφέρει σήμερα στην «Απογευματινή» η παιδίατρος, επιμελήτρια Β΄ του Νοσοκομείου Παίδων του ΕΣΥ της Αθήνας «Π. και Α. Κυριακού», Αρετή Μανιώτη: «Ο ύπνος δεν αποτελεί απλώς μια περίοδο ξεκούρασης. Είναι μια ενεργή βιολογική διαδικασία, απαραίτητη για την ανάπτυξη του εγκεφάλου, τη μνήμη, τη συναισθηματική ρύθμιση και τη φυσιολογική λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος. Σύμφωνα με τις διεθνείς συστάσεις, τα παιδιά ηλικίας 3-5 ετών χρειάζονται 10-13 ώρες ύπνου το εικοσιτετράωρο, τα παιδιά 6-12 ετών 9-12 ώρες, ενώ οι έφηβοι 13-17 ετών 8-10 ώρες. Ωστόσο, δεν έχει σημασία μόνο η διάρκεια αλλά και η ποιότητα του ύπνου. Ένα παιδί που κοιμάται αρκετές ώρες αλλά ροχαλίζει συστηματικά, αναπνέει από το στόμα ή παρουσιάζει παύσεις στην αναπνοή του μπορεί να μην ξεκουράζεται επαρκώς. Η αποφρακτική άπνοια ύπνου, για παράδειγμα, μπορεί να εκδηλωθεί όχι μόνο με υπνηλία αλλά και με ευερεθιστότητα, υπερκινητικότητα ή δυσκολίες συγκέντρωσης».
ΑΝΑΙΜΙΑ
Η Αρετή Μανιώτη μάς εξηγεί ότι «ο σίδηρος είναι απαραίτητος για την παραγωγή της αιμοσφαιρίνης, της πρωτεΐνης που μεταφέρει οξυγόνο στους ιστούς. Όταν τα αποθέματα σιδήρου μειώνονται, μπορεί να εμφανιστούν κόπωση και μειωμένη αντοχή, ακόμη και πριν αναπτυχθεί αναιμία. Ένα παιδί με σιδηροπενική αναιμία μπορεί να παρουσιάζει ωχρότητα, εύκολη κόπωση, πονοκεφάλους, ζάλη ή δυσκολία συγκέντρωσης. Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται σε παιδιά με περιορισμένη διατροφή, έντονη σωματική ανάπτυξη ή, στην περίπτωση των εφήβων κοριτσιών, αυξημένη απώλεια αίματος κατά την έμμηνο ρύση. Η διάγνωση βασίζεται στο ιστορικό, στην κλινική εξέταση και, όταν ενδείκνυται, σε αιματολογικό έλεγχο. Η χορήγηση σιδήρου χωρίς ιατρική καθοδήγηση δεν αποτελεί λύση».
Το παιδικό σώμα χρειάζεται συνεχή παροχή ενέργειας για να ανταποκριθεί στις ανάγκες της ανάπτυξης, της μάθησης και της φυσικής δραστηριότητας. Σύμφωνα με την παιδίατρο «η παράλειψη γευμάτων, η ανεπαρκής πρόσληψη θερμίδων, η περιορισμένη ποικιλία τροφών και η ανεπαρκής ενυδάτωση μπορούν να συμβάλουν στο αίσθημα κόπωσης. Αξίζει επίσης να θυμόμαστε ότι τα ενεργειακά ποτά δεν αποτελούν λύση για την κούραση των εφήβων. Η υψηλή περιεκτικότητά τους σε καφεΐνη μπορεί να διαταράξει τον ύπνο, δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο κόπωσης και αυξημένης κατανάλωσης διεγερτικών ουσιών».
ΤΟ ΑΓΧΟΣ
Δεν πρέπει να υποτιμούμε την ψυχική επιβάρυνση που μπορεί να βιώνει ένα παιδί. Το σχολικό άγχος, η πίεση για υψηλές επιδόσεις, οι δυσκολίες στις φιλίες ή ο σχολικός εκφοβισμός ενδέχεται να εκδηλώνονται με σωματικά συμπτώματα.
«Ένα παιδί μπορεί να περιγράφει ότι είναι συνεχώς κουρασμένο, ενώ παράλληλα παρουσιάζει αλλαγές στη διάθεση, ευερεθιστότητα, πονοκεφάλους, κοιλιακό άλγος ή απροθυμία να συμμετάσχει σε δραστηριότητες που παλαιότερα απολάμβανε», επισημαίνει η Αρετή Μανιώτη στην «Α» και συμπληρώνει: «Η συναισθηματική εξάντληση είναι πραγματική και αξίζει την ίδια προσοχή με τη σωματική».
Αν και οι περισσότερες περιπτώσεις παιδικής κόπωσης δεν οφείλονται σε σοβαρό νόσημα, υπάρχουν καταστάσεις που χρειάζεται να αποκλειστούν ανάλογα με τα συνοδά συμπτώματα. Η κυρία Μανιώτη μάς εξηγεί: «Ο υποθυρεοειδισμός, για παράδειγμα, μπορεί να συνοδεύεται από δυσκοιλιότητα, δυσανεξία στο κρύο και επιβράδυνση της ανάπτυξης. Ο σακχαρώδης διαβήτης τύπου 1 μπορεί να εκδηλωθεί με κόπωση, έντονη δίψα, συχνουρία και απώλεια βάρους. Επιπλέον, η παρατεταμένη κόπωση μπορεί να εμφανιστεί μετά από ορισμένες λοιμώξεις, ενώ σπανιότερα συνδέεται με χρόνια φλεγμονώδη, καρδιολογικά, αιματολογικά ή άλλα νοσήματα. Η παρουσία κόπωσης από μόνη της δεν σημαίνει ότι το παιδί πάσχει από κάποια από αυτές τις καταστάσεις».
ΠΕΝΤΕ ΣΗΜΑΔΙΑ
Η παιδιατρική αξιολόγηση είναι ιδιαίτερα σημαντική όταν:
– Η κόπωση επιμένει, επιδεινώνεται ή επηρεάζει σημαντικά το σχολείο, το παιχνίδι και τις καθημερινές δραστηριότητες.
– Συνοδεύεται από ανεξήγητη απώλεια βάρους, παρατεταμένο πυρετό ή έντονες νυχτερινές εφιδρώσεις.
– Παρατηρούνται έντονη ωχρότητα, ανεξήγητες μελανιές ή ασυνήθιστη αιμορραγία.
– Εμφανίζονται υπερβολική δίψα, συχνουρία ή σημαντική αλλαγή στην όρεξη.
– Συνυπάρχουν δύσπνοια στην προσπάθεια, ζάλη ή αισθητή μείωση της αντοχής.
Η έντονη δύσπνοια, η λιποθυμία κατά την άσκηση, η σύγχυση ή η δυσκολία αφύπνισης απαιτούν άμεση ιατρική εκτίμηση.
Τι μπορούν όμως να κάνουν οι γονείς; Το πρώτο βήμα είναι να παρατηρήσουν τις συνήθειες του παιδιού. Κοιμάται σταθερές ώρες; Ξυπνά ξεκούραστο; Τρέφεται επαρκώς; Πίνει νερό; Έχει χρόνο για ελεύθερο παιχνίδι και χαλάρωση; Μήπως το καθημερινό πρόγραμμά του δεν αφήνει περιθώριο για πραγματική ξεκούραση;
Η παιδίατρος υπογραμμίζει πως «η διατήρηση σταθερού ωραρίου ύπνου, ο περιορισμός των οθονών πριν από την κατάκλιση, η ισορροπημένη διατροφή και η καθημερινή φυσική δραστηριότητα αποτελούν σημαντικά βήματα. Όταν όμως η κόπωση επιμένει, η λύση δεν είναι απλώς περισσότερες ώρες ύπνου ή κάποιο συμπλήρωμα βιταμινών. Χρειάζεται παιδιατρική εκτίμηση ώστε να αναζητηθεί η πραγματική αιτία και να αποφασιστεί αν απαιτούνται εξετάσεις».
ven.ygeia@gmail.com
Εφημερίδα Απογευματινή
