Κάθε υπόθεση φοροδιαφυγής δεν προκαλεί μόνο οργή για το ποσό, αλλά ενισχύει την αίσθηση ότι οι κανόνες δεν ισχύουν για όλους. Και τελικά, το βάρος μεταφέρεται σε όσους δεν έχουν τρόπο να ξεφύγουν.
Η υπόθεση με την κομμώτρια που φέρεται να απέκρυψε εκατοντάδες χιλιάδες ευρώ από την εφορία δεν είναι απλώς μια ακόμη είδηση. Είναι ένα παράδειγμα που φωτίζει κάτι ευρύτερο. Ότι η φοροδιαφυγή στην Ελλάδα δεν αντιμετωπίζεται ως εξαίρεση, αλλά συχνά ως παράλληλη κανονικότητα.
Από τη μία, μισθωτοί και συνταξιούχοι πληρώνουν φόρους στην πηγή, χωρίς διαπραγμάτευση και χωρίς περιθώριο «δημιουργικής λογιστικής». Από την άλλη, σε τμήματα της αγοράς όπου το εισόδημα μπορεί να αποκρυφτεί, η φορολογική συμμόρφωση μοιάζει πολλές φορές περισσότερο με επιλογή παρά με υποχρέωση. Δεν είναι τυχαίο ότι η ίδια η ΑΑΔΕ έχει θέσει την καταπολέμηση της φοροδιαφυγής στο κέντρο του στρατηγικού της σχεδιασμού, κάτι που δείχνει ότι το πρόβλημα παραμένει δομικό.
Η ανισότητα αυτή έχει και άμεσο πολιτικό αποτέλεσμα. Όταν ένα μέρος της κοινωνίας φορολογείται χωρίς δυνατότητα διαφυγής και ένα άλλο εξακολουθεί να βρίσκει χαραμάδες, η έννοια της φορολογικής δικαιοσύνης υπονομεύεται. Και τελικά το βάρος μεταφέρεται εκεί όπου η είσπραξη είναι εύκολη. Στους συνεπείς, στους μισθωτούς, σε όσους δεν μπορούν να κρύψουν τίποτα. Δεν είναι τυχαίο ότι το ΔΝΤ, παρότι αναγνωρίζει πρόοδο στη συμμόρφωση, επισημαίνει ότι το κενό ΦΠΑ στην Ελλάδα παραμένει αισθητά υψηλότερο από τον μέσο όρο της ΕΕ.
Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι αν υπάρχει φοροδιαφυγή, αλλά γιατί παραμένει τόσο ανθεκτική στον χρόνο. Δεν πρόκειται απλώς για ένα «ελληνικό χαρακτηριστικό», αλλά για το αποτέλεσμα θεσμικών αδυναμιών, κοινωνικής ανοχής και μιας παγιωμένης αντίληψης ότι ο φόρος είναι κάτι που, αν μπορείς, το αποφεύγεις. Και όσο η φορολογία δεν συνδέεται στο μυαλό του πολίτη με ανταποδοτικότητα, η φοροδιαφυγή θα συνεχίζει να βρίσκει έδαφος.
Το πρόβλημα, επομένως, δεν είναι μόνο ποιοι φοροδιαφεύγουν. Είναι ότι έχει παγιωθεί ένα σύστημα στο οποίο άλλοι πληρώνουν υποχρεωτικά και άλλοι προαιρετικά.
