ΤΗΣ ∆ΕΣΠΟΙΝΑΣ ΝΙΚΟΛΑΟΥ
Το Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισµό, που παρουσιάστηκε την περασµένη ∆ευτέρα από τους υπουργούς Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρο Παπασταύρου, και Τουρισµού, Ολγα Κεφαλογιάννη, χαιρετίστηκε από µεγάλη µερίδα του ευρωπαϊκού Τύπου ως ένα πλαίσιο, το οποίο µεταξύ άλλων µπορεί να αποτελέσει ανάχωµα στο µεγάλο πρόβληµα του υπερτουρισµού. Κι αυτό γιατί η Ευρώπη παραµένει η υπερδύναµη του παγκόσµιου τουρισµού. Σχεδόν 800 εκατοµµύρια διεθνείς επισκέπτες ταξίδεψαν στην ήπειρο το 2025, για να θαυµάσουν τις παραλίες της Ισπανίας, τα ελληνικά νησιά, τα αξιοθέατα του Παρισιού, αλλά και τους ιστορικούς δρόµους της Ρώµης και της Βενετίας. Ο τουρισµός στηρίζει πάνω από 12 εκατοµµύρια θέσεις εργασίας στην Ε.Ε. και συνεισφέρει πάνω από το 10% του ΑΕΠ της. Ωστόσο, για πολλούς Ευρωπαίους, που ζουν στις πόλεις και τα νησιά µε τη µεγαλύτερη επισκεψιµότητα, η τουριστική άνθηση προκαλεί περισσότερα προβλήµατα από όσα λύνει.
Από τη Βαρκελώνη έως τη Μαγιόρκα και από τη Λισαβόνα έως τη Σαντορίνη, οι διαµαρτυρίες κατά του µαζικού τουρισµού έχουν ενταθεί τα τελευταία δύο χρόνια. Οι κάτοικοι διαµαρτύρονται για τους µποτιλιαρισµένους δρόµους, τις υποδοµές που ασφυκτιούν, τα εκτοξευόµενα ενοίκια, την εξαφάνιση των γειτονιών και τις τοπικές κοινότητες, που ολοένα και περισσότερο αδυνατούν να αντέξουν οικονοµικά να ζουν στις ίδιες τους τις πόλεις.
Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε προσφάτως προτάσεις για την πρώτη ολοκληρωµένη στρατηγική βιώσιµου τουρισµού της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Βάσει αυτών προωθείται ένα πιο ισορροπηµένο µοντέλο τουρισµού, που θα κατανέµει τους επισκέπτες µακρά από τους υπερκορεσµένους προορισµούς, προστατεύοντας παράλληλα τις τοπικές κοινωνίες, την πολιτιστική κληρονοµιά και το περιβάλλον. Οι Ευρωπαίοι νοµοθέτες σηµείωσαν ότι περίπου το 80% των παγκόσµιων ταξιδιωτών επισκέπτονται µόλις το 10% των προορισµών. Αυτή η συγκέντρωση έχει µετατρέψει εµβληµατικές πόλεις σε σύµβολα υπερτουρισµού. Στη Βαρκελώνη, οι επισκέπτες συνωστίζονται γύρω από τη Σαγράδα Φαµίλια, ενώ οι κάτοικοι διαδηλώνουν για το αυξανόµενο κόστος στέγασης που συνδέεται µε τις πλατφόρµες βραχυχρόνιας µίσθωσης. Η Βενετία έχει επιβάλει τέλος εισόδου για τους ηµερήσιους επισκέπτες. Το Παρίσι και η Βαρκελώνη αύξησαν σηµαντικά τους τουριστικούς φόρους, ενώ η Ρώµη χρεώνει πλέον εισιτήριο για την πρόσβαση σε αξιοθέατα όπως η Φοντάνα ντι Τρέβι.
Το πρόβληµα δεν είναι απλώς ότι ταξιδεύουν πάρα πολλοί άνθρωποι. Οι πολίτες και οι κοινωνικοί φορείς που αντιδρούν υποστηρίζουν ότι η ίδια η δοµή του σύγχρονου τουρισµού -διαµορφωµένη από τις φθηνές πτήσεις, τις ψηφιακές πλατφόρµες, τη βιοµηχανία της κρουαζιέρας και τις παγκόσµιες ροές κεφαλαίου- έχει αλλάξει θεµελιωδώς τον κοινωνικό ιστό των πιο δηµοφιλών ευρωπαϊκών προορισµών.
Κερδοσκοπία µε κατοικίες
Οι πλατφόρµες βραχυχρόνιας µίσθωσης, όπως η Airbnb, έχουν βρεθεί στο επίκεντρο της συζήτησης. Αρχικά προβλήθηκαν ως µέρος της «οικονοµίας διαµοιρασµού», όµως πλέον κατηγορούνται όλο και περισσότερο ότι µετατρέπουν την κατοικία σε κερδοσκοπικό περιουσιακό στοιχείο. Ερευνητές και τοπικές αρχές επισηµαίνουν αυτό που έχει γίνει γνωστό ως «φαινόµενο Airbnb»: η συγκέντρωση βραχυχρόνιων µισθώσεων αυξάνει τα ενοίκια, εκτοξεύει τις τιµές ακινήτων και µετατρέπει τις γειτονιές σε εµπορικές τουριστικές ζώνες. Στη Βαρκελώνη οι Αρχές ανακοίνωσαν σχέδια για την πλήρη κατάργηση όλων των αδειών βραχυχρόνιας τουριστικής µίσθωσης έως το 2028, µία από τις πιο επιθετικές πολιτικές κατά του υπερτουρισµού στην Ευρώπη.
Την ίδια στιγµή, µία νέα διάσταση έχει προστεθεί στην κρίση: η αύξηση των ψηφιακών νοµάδων. ∆ιαθέτοντας εισοδήµατα συνδεδεµένα µε ισχυρότερες οικονοµίες, όπως των ΗΠΑ ή της Βόρειας Ευρώπης, πολλοί µπορούν να προσφέρουν υψηλότερα ποσά για κατοικίες και υπηρεσίες απ’ ό,τι οι ντόπιοι. Ετσι, ολόκληρες γειτονιές αναδιαµορφώνονται γύρω από τις ανάγκες προσωρινών επισκεπτών και εύπορων ξένων κατοίκων, ενώ παλιές κοινότητες εξαφανίζονται σταδιακά.
Οι προτάσεις
Οι προτάσεις του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου επιχειρούν να αντιµετωπίσουν αυτές τις ανησυχίες µέσω ενός συνδυασµού ρυθµίσεων, µε στόχο να δοθούν στα κράτη-µέλη περισσότερα εργαλεία για να ελέγχουν τις επιπτώσεις του τουρισµού στη στέγαση και στις τοπικές κοινωνίες. Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Ενωση επιδιώκει να ανακατευθύνει τις τουριστικές ροές προς λιγότερο γνωστούς προορισµούς. Αγροτικά χωριά, ορεινές περιοχές και αποµακρυσµένοι τόποι προωθούνται µέσω µορφών «αναγεννητικού τουρισµού», που βασίζονται στη γαστρονοµία, το κρασί, την πολιτιστική κληρονοµιά και την ποδηλασία.
Οι ιστορικοί επισηµαίνουν ότι οι τουριστικές εκρήξεις ανέκαθεν διαµορφώνονταν από τις υποδοµές και την προσβασιµότητα. Οι σιδηρόδροµοι ανέδειξαν το Μπράιτον τον 19ο αιώνα· οι αεροπορικές εταιρείες χαµηλού κόστους και τα κρουαζιερόπλοια ανέδειξαν τη Μαγιόρκα τον 20ό. Σήµερα, πλατφόρµες κοινωνικής δικτύωσης, όπως το Instagram και το TikTok, µπορούν να µετατρέψουν σχεδόν µέσα σε µία νύχτα έναν ήσυχο προορισµό σε παγκόσµιο αξιοθέατο.
Η Ευρώπη βρίσκεται πλέον µπροστά σε µια δύσκολη εξίσωση. Ο τουρισµός παραµένει οικονοµικά ζωτικής σηµασίας, όµως χωρίς ισχυρότερη ρύθµιση και µακροπρόθεσµο σχεδιασµό πολλοί φοβούνται ότι η ήπειρος κινδυνεύει να θυσιάσει ακριβώς εκείνα τα χαρακτηριστικά που έκαναν τις πόλεις και τα τοπία της τόσο ελκυστικά εξαρχής.
Εφημερίδα «Κυριακάτικη Απογευματινή»
