Έως και 12,7% υψηλότερο ΑΕΠ μπορεί να αποφέρει μακροπρόθεσμα στην ελληνική οικονομία η ουσιαστική αναβάθμιση των πανεπιστημίων και της ερευνητικής δραστηριότητας, ενώ η προσέλκυση 100.000 ξένων ή επαναπατρισθέντων φοιτητών θα μπορούσε να προσθέσει περίπου 1 δισεκατομμύριο ευρώ ετησίως στο ΑΕΠ, σύμφωνα με μελέτη του Τμήματος Οικονομικής Ανάλυσης και Έρευνας της Eurobank.
Οι δύο αυτοί αριθμοί αναδεικνύουν το μέγεθος του αναπτυξιακού αποθέματος που, σύμφωνα με τους αναλυτές της τράπεζας, κρύβεται στην ελληνική Τριτοβάθμια Εκπαίδευση, παράλληλα με την ανάπτυξη των μη κρατικών ΑΕΙ.
- 25.000 ξένοι φοιτητές βρίσκονται σήμερα στα ελληνικά πανεπιστήμια
- 55,7% ήταν την περίοδο 2013-2024 το ποσοστό συμμετοχής στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση
- 37.658 Έλληνες φοιτητές σπούδαζαν εκτός χώρας το 2023, αριθμός υψηλότερος ακόμη και από το 2008
- 2,6% του συνολικού φοιτητικού πληθυσμού στην Ελλάδα ήταν το 2024 οι ξένοι φοιτητές
Η μελέτη υπολογίζει ότι αν η Ελλάδα καταφέρει μακροπρόθεσμα να προσεγγίσει τις επιδόσεις χωρών με πιο ανεπτυγμένα συστήματα ανώτατης εκπαίδευσης και έρευνας όπως της Ολλανδίας ή της Κύπρου, η δυνητική αύξηση του ΑΕΠ μπορεί να κινηθεί μεταξύ 10,8% και 12,7%. Σε όρους ΑΕΠ ανά απασχολούμενο, η σωρευτική αύξηση εκτιμάται σε περίπου 6.200 έως 7.300 ευρώ, ενώ περίπου το ήμισυ του δυνητικού οφέλους θα μπορούσε να υλοποιηθεί σε ορίζοντα 3-5 ετών.
Η προσέλκυση φοιτητών από το εξωτερικό αποτελεί ένα δεύτερο, πιο άμεσο κανάλι οικονομικής επίδρασης. Σήμερα περίπου 25.000 ξένοι φοιτητές βρίσκονται στα ελληνικά πανεπιστήμια, ενώ υπό προϋποθέσεις θεωρείται εφικτό ο αριθμός τους να αυξηθεί σε 100.000. Μόνο η άμεση ετήσια συνεισφορά αυτού του αριθμού στην οικονομία υπολογίζεται σε περίπου 1 δισ. ευρώ στο ΑΕΠ, χωρίς να συνυπολογίζονται οι έμμεσες και πολλαπλασιαστικές επιδράσεις.
ΤΟ ΠΑΡΑΔΟΞΟ
Η Ελλάδα παρουσιάζει ένα έντονο παράδοξο. Διαθέτει την υψηλότερη μέση συμμετοχή στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση στην Ευρωπαϊκή Ένωση, με ποσοστό 55,7% την περίοδο 2013-2024, έναντι 33,1% στην ΕΕ των «27». Παράλληλα όμως βρίσκεται στις τελευταίες θέσεις της Ευρώπης ως προς την αντιστοίχιση των δεξιοτήτων του εργατικού δυναμικού με τις ανάγκες της αγοράς εργασίας.
Η ποσοτική διεύρυνση της ανώτατης εκπαίδευσης δεν συνοδεύτηκε στον ίδιο βαθμό από ποιοτική αναβάθμιση. Μεταξύ 2001 και 2023 οι μεταπτυχιακοί φοιτητές υπεροκταπλασιάστηκαν, φθάνοντας τους 106.800, ενώ οι υποψήφιοι διδάκτορες σχεδόν τριπλασιάστηκαν, στους 33.700.
Την ίδια στιγμή, περίπου 19% των αποφοίτων πανεπιστημίων κατατάσσονταν, σύμφωνα με τα στοιχεία του OECD PIAAC, σε επίπεδο λειτουργικού αναλφαβητισμού. Η εικόνα των βασικών δεξιοτήτων παραμένει προβληματική, καθώς η βελτίωσή τους στην Ελλάδα από τη δεκαετία του 1950 έως σήμερα εκτιμάται μόλις στο 5% έναντι 30%-35% σε άλλες χώρες.
Η αναντιστοιχία μεταξύ εκπαίδευσης και απασχόλησης αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα. Το 2024 η Ελλάδα βρισκόταν στη δεύτερη χαμηλότερη θέση μεταξύ 31 χωρών ως προς την αντιστοίχιση δεξιοτήτων και αγοράς εργασίας, σύμφωνα με τη CEDEFOP.
Παράλληλα, την περίοδο 2008-2025 κατέγραψε το τέταρτο υψηλότερο ποσοστό υπερεκπαίδευσης στην ΕΕ των «27», ενώ το 2025 βρέθηκε στη δεύτερη θέση. Ένα σημαντικό τμήμα των πτυχιούχων δηλαδή εργάζεται σε θέσεις που δεν αξιοποιούν πλήρως τις γνώσεις και τις δεξιότητές του.
Το πρόβλημα εντείνεται από τη διαρροή ανθρώπινου κεφαλαίου στο εξωτερικό. Το 2023 οι 37.658 Έλληνες φοιτητές που σπούδαζαν εκτός χώρας αποτελούσαν υψηλότερο αριθμό ακόμη και από το 2008.
ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΤΗΤΑ
Παρά τις αδυναμίες, η ερευνητική δραστηριότητα των ελληνικών πανεπιστημίων παρουσιάζει σημαντική πρόοδο. Οι επιστημονικές δημοσιεύσεις πανεπιστημίων και τεχνολογικών ιδρυμάτων υπερτετραπλασιάστηκαν μεταξύ 2000 και 2021, ενώ οι αναφορές σε αυτές αυξήθηκαν περίπου 10,4 φορές.
Η πρόκληση πλέον είναι η ερευνητική παραγωγή να συνδεθεί περισσότερο με τις επιχειρήσεις, την καινοτομία και την παραγωγική οικονομία.
Ιδιαίτερο βάρος δίνεται στη διεθνοποίηση των ελληνικών πανεπιστημίων. Το 2024 οι ξένοι φοιτητές αντιστοιχούσαν μόλις στο 2,6% του συνολικού φοιτητικού πληθυσμού στην Ελλάδα, έναντι 9,1% στην ΕΕ των «27» και 21,6% στην Κύπρο.
Η αύξηση του αριθμού τους σε 100.000 θα δημιουργούσε, σύμφωνα με τη μελέτη, άμεση ετήσια οικονομική συνεισφορά περίπου 1 δισ. ευρώ στο ΑΕΠ. Πρόκειται ουσιαστικά για εξαγωγή εκπαιδευτικών υπηρεσιών, καθώς οι φοιτητές από το εξωτερικό δημιουργούν πρόσθετη ζήτηση για κατοικία, εστίαση, μεταφορές, τουρισμό και άλλες υπηρεσίες.
Για να επιτευχθεί ο στόχος απαιτούνται, μεταξύ άλλων, περισσότερα αγγλόφωνα προγράμματα, διεθνείς πιστοποιήσεις, βελτίωση των θέσεων των ελληνικών ιδρυμάτων στις διεθνείς κατατάξεις, υποτροφίες και απλοποίηση των διαδικασιών εισόδου και παραμονής.
Εφημερίδα Απογευματινή
