Σε κατάσταση αυξημένης ανησυχίας βρίσκεται η ευρωπαϊκή ενεργειακή αγορά μετά την αναστολή λειτουργίας του στρατηγικής σημασίας αγωγού Ανατολής-Δύσης στη Σαουδική Αραβία, εξέλιξη που περιορίζει τις δυνατότητες τροφοδοσίας των διεθνών αγορών με σαουδαραβικό αργό.
Η εξέλιξη έχει προκαλέσει αναστάτωση στα ευρωπαϊκά διυλιστήρια, τα οποία καλούνται να αναζητήσουν εναλλακτικές πηγές προμήθειας και διαφορετικούς τύπους αργού, την ώρα που οι διεθνείς τιμές του πετρελαίου καταγράφουν σημαντική άνοδο.
Η αναστολή λειτουργίας του αγωγού
Το υπουργείο Ενέργειας της Σαουδικής Αραβίας προχώρησε στις 10 Σεπτεμβρίου στην προληπτική αναστολή λειτουργίας του αγωγού Ανατολής-Δύσης, μετά τις επιθέσεις με drones που εξαπέλυσαν οι Χούθι.
Ο αγωγός αποτελεί σημαντική εναλλακτική οδό για τη μεταφορά σαουδαραβικού πετρελαίου προς τις διεθνείς αγορές, χωρίς τη διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ. Από το συγκεκριμένο θαλάσσιο πέρασμα διακινείται περίπου το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Το τελευταίο διάστημα ο αγωγός διακινούσε περίπου 4 έως 5 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου την ημέρα, ποσότητα που αντιστοιχεί περίπου στο 4%-5% της παγκόσμιας παραγωγής.
Η διακοπή της λειτουργίας του περιορίζει έτσι μια κρίσιμη εναλλακτική διαδρομή για τις σαουδαραβικές εξαγωγές και επαναφέρει στο προσκήνιο τις ανησυχίες για την ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού στην Ευρώπη.
Γιατί δυσκολεύονται τα ευρωπαϊκά διυλιστήρια
Η αναστολή λειτουργίας του αγωγού έχει ήδη οδηγήσει τη Σαουδική Αραβία στην ακύρωση ή αναβολή προγραμματισμένων φορτίων πετρελαίου από το λιμάνι Γιανμπού, με τα ευρωπαϊκά διυλιστήρια να αναζητούν εσπευσμένα εναλλακτικές λύσεις.
Σύμφωνα με τον οργανισμό τιμολόγησης Argus, τουλάχιστον τρεις ευρωπαϊκές μονάδες είδαν τις παραδόσεις τους για το τέλος Σεπτεμβρίου να μετατίθενται ακόμη και για τον Νοέμβριο.
Η πολωνική Orlen, ένας από τους μεγαλύτερους αγοραστές, εξασφάλισε 16 επιπλέον φορτία από τη Νορβηγία, τη Βρετανία, την Αλγερία, το Καζακστάν, το Αζερμπαϊτζάν και τις ΗΠΑ, προκειμένου να διατηρήσει την παραγωγική της δραστηριότητα έως τον Οκτώβριο. Η εταιρεία ανακοίνωσε στις 16 Σεπτεμβρίου ότι οι παραδόσεις προς τις εγκαταστάσεις της συνεχίζονται κανονικά και καλύπτουν τις τρέχουσες ανάγκες της.
Ωστόσο, η αντικατάσταση του σαουδαραβικού αργού δεν είναι απλή διαδικασία. Τα διυλιστήρια είναι σχεδιασμένα να επεξεργάζονται συγκεκριμένους τύπους πετρελαίου και οι αλλαγές στην πρώτη ύλη απαιτούν τεχνικές προσαρμογές.
Η ποιότητα του αργού και το κόστος αντικατάστασης
Η ευρωπαϊκή αγορά χρησιμοποιεί σαουδαραβικό πετρέλαιο, μεταξύ άλλων, επειδή τα χαρακτηριστικά του ταιριάζουν στις τεχνικές προδιαγραφές αρκετών διυλιστηρίων, τα οποία έχουν σχεδιαστεί για την επεξεργασία μεσαίου και βαρύτερου, σχετικά υπόξινου αργού.
Όπως επισημαίνει, σύμφωνα με το Euronews, η June Goh, ανώτερη αναλύτρια της Sparta Commodities, τα διαφορετικά είδη αργού δεν είναι μεταξύ τους πλήρως εναλλάξιμα. Έτσι, οι μονάδες που εξαρτώνται από συγκεκριμένους τύπους πετρελαίου καλούνται να βρουν άμεσα εναλλακτικές λύσεις.
Η αναπλήρωση των ποσοτήτων είναι εφικτή, αλλά μπορεί να απαιτήσει την εξεύρεση πετρελαίου αντίστοιχης ποιότητας ή την ανάμειξη διαφορετικών τύπων αργού, ώστε να επιτευχθούν τα απαιτούμενα χαρακτηριστικά. Οι προσαρμογές αυτές αυξάνουν το κόστος λειτουργίας και περιπλέκουν την παραγωγική διαδικασία.
Γιατί αυξάνονται οι τιμές του πετρελαίου
Κάθε σημαντική διαταραχή στην παγκόσμια εφοδιαστική αλυσίδα του πετρελαίου μπορεί να προκαλέσει άμεσες αντιδράσεις στις διεθνείς αγορές. Οι τιμές συχνά αυξάνονται πριν ακόμη εμφανιστούν πραγματικές ελλείψεις, όταν οι αγορές προεξοφλούν περιορισμό της προσφοράς.
Πριν τεθεί εκτός λειτουργίας, ο αγωγός Ανατολής-Δύσης είχε δυνατότητα μεταφοράς έως και 5,5 εκατομμυρίων βαρελιών ημερησίως. Η απώλεια περίπου 3,5 έως 4 εκατομμυρίων βαρελιών την ημέρα προκάλεσε έντονες πιέσεις στην αγορά, με την τιμή του αργού τύπου Brent να ξεπερνά τα 113 δολάρια το βαρέλι.
Η άνοδος των διεθνών τιμών μεταφέρεται σταδιακά και στην αγορά καυσίμων, με τις τιμές του ντίζελ στα ευρωπαϊκά πρατήρια να καταγράφουν σημαντική αύξηση.
Μια παρατεταμένη διαταραχή θα μπορούσε να επιβαρύνει περαιτέρω τις μεταφορές και τις εφοδιαστικές αλυσίδες, αυξάνοντας το κόστος για τον αγροτικό τομέα, τις επιχειρήσεις και τελικά τους καταναλωτές.
Κρίσιμος παράγοντας ο χρόνος αποκατάστασης
Η διάρκεια της κρίσης θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από την ταχύτητα επισκευής των υποδομών, αλλά και από την προστασία τους από ενδεχόμενες νέες επιθέσεις.
Παρότι οι ελαφρύτερες βλάβες έχουν αποκατασταθεί, η πλήρης επισκευή των κατεστραμμένων αντλιοστασίων ενδέχεται να χρειαστεί έως και έξι εβδομάδες.
Ως προσωρινή λύση χρησιμοποιείται αγωγός παράκαμψης, ενώ τα διυλιστήρια της Σαουδικής Αραβίας στη δυτική ακτή περιορίζουν την παραγωγή τους και αξιοποιούν τα διαθέσιμα αποθέματα.
Τα αποθέματα στον σταθμό του Γιανμπού υπολογίζονται σε 9 εκατομμύρια βαρέλια, ενώ στα υπόλοιπα διυλιστήρια της περιοχής ανέρχονται σε περίπου 16,5 εκατομμύρια βαρέλια. Χωρίς νέα τροφοδοσία μέσω του αγωγού, οι ποσότητες αυτές εκτιμάται ότι επαρκούν για περίπου τρεις και εννέα ημέρες αντίστοιχα, προκειμένου να διατηρηθούν οι εξαγωγές.
Η επόμενη ημέρα για την ευρωπαϊκή αγορά
Η ανακοίνωση του Ριάντ στις 16 Σεπτεμβρίου ότι αναμένει την αποκατάσταση του 50% της χωρητικότητας του αγωγού μέσα σε λίγες ημέρες περιόρισε προσωρινά τις ανησυχίες των αναλυτών.
Ωστόσο, ο κίνδυνος νέων επιθέσεων παραμένει και η πορεία των επισκευών θα αποτελέσει καθοριστικό παράγοντα για την εξέλιξη της αγοράς.
Εάν η αποκατάσταση καθυστερήσει, η Ευρώπη ενδέχεται να βρεθεί αντιμέτωπη με νέες πιέσεις στις τιμές του πετρελαίου και των καυσίμων, με πιθανές επιπτώσεις και στον πληθωρισμό.
