TΗΣ ΙΩΑΝΝΑΣ ΚΩΣΤΑ∆ΗΜΑ
Σε νέα φάση εισέρχεται το έργο της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου, Great Sea Interconnector (GSI), µετά την υποβολή από τη γαλλική Nexans του αιτήµατος για την επανέναρξη των υποθαλάσσιων ερευνών. Η κίνηση ενεργοποιεί την ελληνική διαδικασία αδειοδότησης, χωρίς ωστόσο να σηµαίνει ότι το ερευνητικό πλοίο θα επιστρέψει άµεσα στην περιοχή. Οι εκτιµήσεις τοποθετούν την επανεκκίνηση των εργασιών περί τον Νοέµβριο ή και αργότερα, αντί της 26ης Οκτωβρίου που είχε αναφερθεί ως πιθανή ηµεροµηνία.
Η εξέλιξη έχει ευρύτερη σηµασία, καθώς από την πρόοδο των ερευνών εξαρτώνται τρία κρίσιµα µέτωπα: η διαχείριση των διπλωµατικών εντάσεων µε την Τουρκία, η εκταµίευση της κυπριακής συµµετοχής ύψους 25 εκατ. ευρώ και η προοπτική εισόδου της γαλλικής επενδυτικής εταιρείας Meridiam στο έργο.
Το αίτηµα της Nexans υποβλήθηκε στις 8 Οκτωβρίου στην αρµόδια διεύθυνση του υπουργείου Εξωτερικών, προκειµένου να κινηθεί η διαδικασία για την έκδοση NAVTEX. Ακολουθεί η εξέτασή του από τη ∆ιυπουργική Επιτροπή Χορήγησης Αδειών Ερευνας Θαλασσών και η υποβολή εισήγησης προς τον υπουργό Εξωτερικών, Γιώργο Γεραπετρίτη. Εφόσον δοθεί η υπουργική έγκριση, ο φάκελος θα διαβιβαστεί στο υπουργείο Εθνικής Αµυνας, ώστε η Υδρογραφική Υπηρεσία του Πολεµικού Ναυτικού, µέσω του σταθµού Ηρακλείου, να προχωρήσει στην έκδοση της σχετικής NAVTEX.
Οι έρευνες
Το αίτηµα αφορά τις έρευνες που πρόκειται να πραγµατοποιήσει το γαλλικό πλοίο «Abeille Marengo», το οποίο θα αναλάβει τις προκαταρκτικές ωκεανογραφικές και βυθοµετρικές εργασίες στη διαδροµή από την Κορακιά, στην περιοχή του Ηρακλείου, έως την Κύπρο. Η τεχνική προετοιµασία έχει προχωρήσει, ωστόσο η διοικητική διαδικασία βρίσκεται ακόµη σε αρχικό στάδιο, γεγονός που περιορίζει τις πιθανότητες άµεσης έναρξης των εργασιών. Η δυσκολότερη παράµετρος παραµένει η διέλευση από περιοχές όπου η Τουρκία προβάλλει αξιώσεις. Το έργο είχε αντιµετωπίσει σοβαρά εµπόδια το 2024 και το 2025, όταν οι έρευνες ανατολικά της Κάσου προκάλεσαν αντιδράσεις από την Αγκυρα, αφήνοντας σε εκκρεµότητα ένα ιδιαίτερα ευαίσθητο τµήµα της όδευσης. Η τουρκική πλευρά εξακολουθεί να ζητεί ενηµέρωση και υποβολή αιτήµατος για την έκδοση NAVTEX και προς τις δικές της αρµόδιες αρχές. Η Αθήνα, ωστόσο, απορρίπτει την προοπτική συνεννόησης µε τρίτη χώρα για την εκτέλεση του έργου. Ελληνικές διπλωµατικές πηγές επισηµαίνουν ότι οι επαφές για το συγκεκριµένο ζήτηµα έχουν γίνει µε τη Γαλλία και την Κύπρο, υπογραµµίζοντας ότι υπήρξε σαφής κατανόηση από τη γαλλική πλευρά πως το αίτηµα θα υποβαλλόταν αποκλειστικά στις αρµόδιες ελληνικές αρχές.
Παράλληλα, η γαλλική διπλωµατία φέρεται να έχει αναπτύξει επαφές µε την Αγκυρα, επιδιώκοντας να περιορίσει τον κίνδυνο νέας εµπλοκής. Σηµαντική θεωρείται και η στάση των ΗΠΑ. Ο υπουργός Εξωτερικών, Μάρκο Ρούµπιο, απέφυγε τη δηµόσια κλιµάκωση της αντιπαράθεσης γύρω από το καλώδιο, παραπέµποντας στην ιδιωτική διπλωµατία για ζητήµατα που εµπλέκουν περισσότερα κράτη. Η προσέγγιση αυτή διατηρεί ανοιχτούς τους διαύλους επικοινωνίας της Ουάσινγκτον µε Αθήνα και Αγκυρα, χωρίς να προδικάζει την έκβαση των διαβουλεύσεων.
Η ελληνική πλευρά επιµένει, παράλληλα, στον ευρωπαϊκό χαρακτήρα του GSI, αντιµετωπίζοντάς τον ως υποδοµή στρατηγικής σηµασίας για την ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης και όχι ως µια διµερή ελληνοκυπριακή υπόθεση. Στον σχεδιασµό παραµένει και η προοπτική επέκτασης της διασύνδεσης προς το Ισραήλ.
Η έκδοση της NAVTEX συνδέεται άµεσα και µε την επόµενη κίνηση της Λευκωσίας. Η κυπριακή κυβέρνηση έχει συνδέσει την προώθηση των διαδικασιών για την καταβολή των 25 εκατ. ευρώ µε την επανέναρξη των ερευνών. Ο υπουργός Ενέργειας της Κύπρου, Μιχάλης ∆αµιανός, έχει τοποθετήσει την εκταµίευση εντός του έτους, µετά την έκδοση της σχετικής NAVTEX.
Η οικονοµική αυτή εκκρεµότητα παραµένει ένα από τα βασικά ζητήµατα που επιβαρύνουν την πορεία του έργου, αλλά και τις σχέσεις Αθήνας και Λευκωσίας. Η πρόοδος στο πεδίο των ερευνών θα µπορούσε, εποµένως, να λειτουργήσει ως αφετηρία για την αποκατάσταση της χρηµατοδοτικής συνέχειας.
Εξίσου σηµαντική είναι η σχεδιαζόµενη είσοδος της Meridiam, η οποία φέρεται να διεκδικεί ποσοστό 66% στο έργο. Η προώθηση της συµφωνίας µε τον Α∆ΜΗΕ συνδέεται µε συγκεκριµένες προϋποθέσεις, µεταξύ των οποίων περιλαµβάνεται η επανεκκίνηση των ερευνών βυθού.
Οι επαφές της γαλλικής εταιρείας µε τον ∆ιαχειριστή και τη Nexans διατηρούν ανοιχτή την προοπτική εισόδου ακόµη ενός σηµαντικού επενδυτικού παράγοντα, µε τη γαλλική παρουσία να αποκτά αυξηµένο βάρος τόσο σε επιχειρηµατικό όσο και σε διπλωµατικό επίπεδο.
Αίτηση εξαίρεσης
Στο µεταξύ, διευκρινίζεται ότι η αίτηση εξαίρεσης που κατατέθηκε στο υπουργείο Ναυτιλίας είναι διαφορετική από το αίτηµα που υποβλήθηκε στο υπουργείο Εξωτερικών. Σύµφωνα µε πηγές του Λιµενικού, αφορά αποκλειστικά τη δυνατότητα κατ’ εξαίρεση δραστηριοποίησης του «Abeille Marengo» εντός των ελληνικών χωρικών υδάτων.
Η νοµοθεσία προβλέπει, κατ’ αρχήν, ότι οι εργασίες στα χωρικά ύδατα εκτελούνται από πλοία υπό ελληνική σηµαία. Για τον λόγο αυτό, η αίτηση κοινοποιείται ευρέως, προκειµένου να διαπιστωθεί εάν υπάρχει διαθέσιµο ελληνικό πλοίο µε τις απαιτούµενες τεχνικές δυνατότητες. Εφόσον δεν προκύψει κατάλληλη εναλλακτική, µπορεί να χορηγηθεί η προβλεπόµενη εξαίρεση για το αλλοδαπό σκάφος.
Η υποβολή του αιτήµατος αποτελεί, συνεπώς, το πρώτο συγκεκριµένο βήµα για την επανεκκίνηση των ερευνών, όχι όµως και εγγύηση ότι αυτές θα αρχίσουν άµεσα. Η ολοκλήρωση της αδειοδότησης θα καθορίσει τον χρόνο επιστροφής του ερευνητικού πλοίου στη θάλασσα. Από εκεί και πέρα, η εξέλιξη των εργασιών θα αποτελέσει κρίσιµο τεστ για το κατά πόσο µπορούν να προχωρήσουν παράλληλα η διπλωµατική διαχείριση, η κυπριακή χρηµατοδότηση και η συµφωνία µε τη Meridiam.
Τουρκικές NAVTEX µε φόντο το καλώδιο
Σε νέα αµφισβήτηση των ελληνικών και κυπριακών αρµοδιοτήτων στην Ανατολική Μεσόγειο προχώρησε η Τουρκία, εκδίδοντας δύο αντιNAVTEX, που επαναφέρουν στο προσκήνιο τις εντάσεις γύρω από τις θαλάσσιες ζώνες και τις υποθαλάσσιες διασυνδέσεις.
Η πρώτη αφορά την περιοχή νότια του Καστελλόριζου και συνδέεται µε την ελληνική αναγγελία για την πολυεθνική άσκηση «Ευνοµία 2026», ενώ η δεύτερη σχετίζεται µε γεωφυσικές έρευνες για το σύστηµα υποθαλάσσιων καλωδίων δεδοµένων East to Med Corridor (EMC), αµφισβητώντας την αρµοδιότητα της Κυπριακής ∆ηµοκρατίας.
Οι κινήσεις αποκτούν ιδιαίτερη σηµασία για τον Great Sea Interconnector, την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας -Κύπρου, καθώς εντείνουν την αβεβαιότητα ενόψει της επανεκκίνησης των ερευνών βυθού. Οι NAVTEX δεν συνιστούν αυτοµάτως απαγόρευση εργασιών, ωστόσο ενισχύουν τον κίνδυνο καθυστερήσεων και επιχειρησιακών εµπλοκών, εφόσον η αµφισβήτηση µεταφερθεί στο πεδίο.
Εφημερίδα «Κυριακάτικη Απογευματινή»
