Η Κούβα βιώνει µια δραµατική κρίση σε ό,τι αφορά όχι µόνο την οικονοµία, αλλά και το πολιτικό µοντέλο διακυβέρνησης, που για δεκαετίες είχε τη σφραγίδα του σοσιαλισµού και τις υπογραφές του Φιντέλ και του Τσε. Οι ειδήσεις που φτάνουν σε εµάς τους τελευταίους µήνες αποτυπώνουν µια εφιαλτική κατάσταση: φτώχεια, τραγική έλλειψη καυσίµων, πολύωρες διακοπές ρεύµατος, ανυπαρξία καταναλωτικών αγαθών, κατάρρευση του τουρισµού, κοινωνική αναταραχή. Σηµεία των καιρών: σε µια χώρα που ήταν ταυτισµένη µε το όνοµα του Κάστρο, σήµερα ελάχιστοι γνωρίζουν ποιο είναι το όνοµα του προέδρου της…
Στην Ελλάδα δεν είναι και τόσο εύκολο να ανοίξει µια συζήτηση για τα αίτια της κρίσης, που µοιάζει µη αντιστρεπτή. Η απάντηση που δίνεται, κυρίως από τα αριστερά, είναι πως για όλα φταίει ο αποκλεισµός και το εµπάργκο των ΗΠΑ. Ηδη καταγράφονται οι πρώτες εκδηλώσεις αλληλεγγύης. Σπεύδω να προσυπογράψω πως, ναι, αυτός είναι ένας σηµαντικός παράγοντας της οικονοµικής ασφυξίας που βιώνει η Κούβα, αλλά είναι αυτή η πρωτογενής αιτία; Μήπως κλείνουµε τα µάτια στους ενδογενείς παράγοντες που τροφοδοτούν την κρίση; Μήπως το πρόβληµα είναι κυρίως «µέσα», µε την εξωτερική παρέµβαση να λειτουργεί ως καταλύτης µιας επικείµενης κατάρρευσης;
Η ισπανική εφηµερίδα «El Paίs» µε σειρά άρθρων της το τελευταίο διάστηµα επιχειρεί να ψηλαφήσει ακριβώς τα αίτια της κλιµακούµενης κρίσης. Ας συνοψίσουµε τα βασικά συµπεράσµατά της:
* Μια πρώτη αιτία είναι η αναποτελεσµατικότητα του κρατικού µοντέλου ελεγχόµενης οικονοµίας, που επιβλήθηκε από την αρχή, αλλά εφαρµόστηκε πεισµατικά στο πέρασµα του χρόνου, ενώ όλα άλλαζαν µε µεγάλες ταχύτητες. Το αποτέλεσµα ήταν η αδυναµία παραγωγής βασικών αγαθών, όπως τρόφιµα και ενέργεια, εξάρτηση από τις εισαγωγές, αλλά και την εξαγωγή του βασικού προϊόντος, της ζάχαρης, που όµως σε κάποιο σηµείο έπαθε καθίζηση, µε πτώση της αξίας της διεθνώς, ενώ σε κάποια φάση και η παραπαίουσα ΕΣΣ∆ δήλωνε αδυναµία να απορροφά µεγάλο µέρος της παραγωγής. Χαµηλή παραγωγικότητα και στρεβλά κίνητρα επέτειναν τα δοµικά προβλήµατα του «σοσιαλιστικού» µοντέλου.
* Το πολιτικό σύστηµα της χώρας, κατά την «El Paίs», αποδείχτηκε ανίκανο να προσαρµοστεί, αγκυλωµένο σε µια µακρόχρονη πολιτική ακινησία. Αντί για ανοχή του πλουραλισµού και της διαφωνίας, επιλέχτηκαν ο αυταρχισµός και η καταστολή, µε τη δηµοκρατική συµµετοχή να φθίνει. Ακριβώς η απουσία µεταρρυθµίσεων και η καταστολή της διαφωνίας οδήγησαν σε απώλεια κοινωνικής νοµιµοποίησης και σε αδυναµία προσαρµογής στις σύγχρονες συνθήκες.
Η εφηµερίδα υποστηρίζει ότι το ιδεολογικό µοντέλο του σοσιαλισµού εξαντλήθηκε, οι διακηρύξεις και τα συνθήµατα έµειναν ένα «πουκάµισο αδειανό». Η κουβανική επανάσταση «καταρρέει κάτω από τις ίδιες τις υποσχέσεις της», καθώς δεν κατάφερε να υλοποιήσει τις προσδοκίες για ευηµερία και ισότητα. Η διάσταση µεταξύ ιδεολογίας και πραγµατικότητας έχει οδηγήσει σε γενικευµένη απογοήτευση, τόσο εντός όσο και εκτός της χώρας, επισηµαίνεται στην αρθρογραφία της εφηµερίδας.
* Η ενεργειακή ανεπάρκεια ανέδειξε έναν άλλο παράγοντα που έπαιξε σηµαντικό ρόλο. Η οικονοµία της Κούβας στηρίχθηκε στην εισαγωγή καυσίµων παλαιότερα από τη Σοβιετική Ενωση και, µετά την κατάρρευσή της, από τη Βενεζουέλα, καθώς η ίδια παράγει µόνο το 40% των αναγκών της σε πετρέλαιο. Εδώ, πάντως, υπογραµµίζεται και η επιβάρυνση της κατάστασης από το εµπάργκο των ΗΠΑ τους τελευταίους µήνες.
* Κατά την ισπανική εφηµερίδα, εµφανείς είναι η κοινωνική διάβρωση και η δηµογραφική πίεση, µε µαζική µετανάστευση, ιδιαίτερα νέων και µορφωµένων πολιτών. Αυτό αποδυναµώνει περαιτέρω την παραγωγική βάση και υπονοµεύει τις προοπτικές ανάκαµψης της χώρας. Ας µην ξεχνάµε ότι στα χρόνια που προηγήθηκαν ένα µεγάλο µέρος των Κουβανών επέλεγε, για διαφορετικούς λόγους, τη φυγή στο Μαϊάµι…
Συνολικά, η αποτυχία του κουβανικού καθεστώτος, όπως παρουσιάζεται από την «El Paίs», οφείλεται σε έναν συνδυασµό εσωτερικών αδυναµιών και εξωτερικών πιέσεων, µε κυρίαρχα στοιχεία την οικονοµική δυσλειτουργία, την πολιτική ακαµψία και την απώλεια ιδεολογικής αξιοπιστίας.
Ποιο είναι το τελικό συµπέρασµα της «El Paίs»; Είναι ότι η Κούβα αντιµετωπίζει µια ταυτόχρονη κρίση οικονοµίας και καθεστώτος, δηλαδή όχι µόνο κατάρρευση ενός µοντέλου ανάπτυξης, αλλά και φθορά της ίδιας της πολιτικής δοµής.
Σε κάθε περίπτωση, ο πρόεδρος της Κούβας, Μιγκέλ Ντίας, έσπευσε, στις 12 Ιουνίου, να ανακοινώσει εσπευσµένα ένα πακέτο µεταρρυθµίσεων, σηµειώνοντας πως «ήρθε η ώρα για αλλαγές» και ότι η χώρα «απλώς δεν µπορεί να συνεχίσει µε την έως τώρα πορεία της». Βέβαια, οι αλλαγές που περιγράφονται αφορούν κυρίως θέµατα εξαγωγών, εισαγωγών και της εφοδιαστικής αλυσίδας. Καµία αναφορά σε θέµατα πολιτικών µεταρρυθµίσεων… Σε κάθε περίπτωση, οι δηλώσεις Ντίας έρχονται να συνηγορήσουν στην εκτίµηση της «El Paίs» ότι έχουµε φτάσει σε µια κατάσταση µε το σύστηµα στα όρια της αντοχής του, καθιστώντας αναπόφευκτη κάποια µορφή αλλαγής ή µετάβασης. Τι είδους αλλαγή και πώς θα γίνει η όποια µετάβαση; Είναι ένα ερώτηµα που επιδέχεται προς το παρόν µόνο µία απάντηση: αυτήν του ενός εκατοµµυρίου…
Εφημερίδα «Κυριακάτικη Απογευματινή»
