Ναι, είναι αλήθεια πως το αίτημα για «πολιτική αλλαγή» καταγράφεται ως επιλογή από το 60% της κοινής γνώμης στις δημοσκοπήσεις· αυτή είναι η εκτίμηση της Metron Analysis, ενώ ορισμένες αναλύσεις ανάγουν στο 70% τις προτιμήσεις. Από την άλλη, οι απαντήσεις στην έρευνα της Opinion Poll πριν από ένα μήνα, στο ερώτημα αν κριτήριο ψήφου θα είναι η πολιτική σταθερότητα ή η διαμαρτυρία, το 56,6% προκρίνουν τη σταθερότητα και το 33,5% τη διαμαρτυρία. Εκ πρώτης όψεως τα ποσοστά αθροίζονται ανορθόδοξα. Μήπως πάλι μετρούν λάθος οι δημοσκόποι; Μήπως θέλουν να θολώσουν τα νερά, να εμφανίσουν τάσεις που κονταροχτυπιούνται;
Το δίλημμα «πολιτική αλλαγή ή σταθερότητα» κυριαρχεί στην πολιτική αντιπαράθεση, σε υψηλούς μάλιστα τόνους. Ενδεικτικά, η κυβέρνηση επενδύει στο αφήγημα της «σταθερότητας», χαρακτηρίζοντας την αντιπολίτευση «αλλοπρόσαλλη». Από την άλλη, ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ προτάσσει το αίτημα για πολιτική αλλαγή, που -κατά τον Ν. Ανδρουλάκη- περνά μέσα από την ήττα της Ν.Δ. και την ανάδειξη του ΠΑΣΟΚ σε πρώτο κόμμα. Ο Αλέξης Τσίπρας αποσυνδέει το αίτημα για σταθερότητα από τη στασιμότητα.
Είναι όμως επί της ουσίας σωστό να φέρνουμε απέναντι τις δύο αυτές παραμέτρους; Έχουμε «πολιτική αλλαγή Vs σταθερότητα» ή τα πράγματα είναι πιο περίπλοκα; Μια ενδιαφέρουσα τοποθέτηση είχε κάνει προ μηνών ο διευθύνων της Metron Analysis, Στράτος Φαναράς. Αναλύοντας το τι σημαίνει οι έξι στους δέκα να επιζητούν την πολιτική αλλαγή, σημείωνε πως «όταν ρωτάμε αν αυτό που κυρίως χρειαζόμαστε είναι πολιτική αλλαγή ή πολιτική σταθερότητα, ένα ποσοστό πολύ μεγάλο, 60% και πάνω, λένε ‘‘πολιτική αλλαγή’’, χωρίς αυτό όμως να ταυτίζεται και -το σημειώνω και το υπογραμμίζω- με την έννοια της κυβερνητικής εναλλαγής». Για να προσθέσει ότι «όλοι αυτοί οι άνθρωποι δεν σημαίνει ότι θεωρούν ότι υπάρχει εκεί έξω κάποιο, κάπου, ένα σχήμα που αν αντικαταστήσει τη σημερινή κυβέρνηση τα πράγματα θα φτιάξουν. Το αντίθετο. Υπάρχει μια διασπορά απόψεων, μια διασπορά προτιμήσεων, μια μεγάλη ομάδα η οποία δεν ενδιαφέρεται να συμμετάσχει στα κοινά, γιατί θεωρεί ότι δεν υπάρχουν πολιτικές λύσεις. Άρα, όλο αυτό δημιουργεί ένα πρόβλημα το οποίο δεν έχει τα χαρακτηριστικά που παλιά είχαμε στη μεταπολιτευτική δημοκρατία. Δηλαδή δεν έχουμε εναλλακτικές μέσα στο ίδιο το πολιτικό σύστημα για να διαλέγουμε και να προχωράμε στην επόμενη ημέρα… Δεν είναι τα πράγματα σε μια πορεία business as usual», κατέληξε.
Μήπως τελικά η «σταθερότητα» και η «πολιτική αλλαγή» αναφέρονται σε διαφορετικές διαστάσεις της πολιτικής; Η σταθερότητα αφορά την ομαλή λειτουργία των θεσμών, την προβλεψιμότητα, την αποφυγή παρατεταμένης ακυβερνησίας ή μεγάλων αναταράξεων. Η πολιτική αλλαγή αφορά την αλλαγή κυβέρνησης, πολιτικών, προσώπων ή κατεύθυνσης της χώρας. Αυτά δεν είναι εγγενώς αντίθετα. Σε όλες τις ώριμες δημοκρατίες η εναλλαγή των κυβερνήσεων θεωρείται στοιχείο της σταθερότητας, όχι απειλή της. Αποκλείεται, συνεπώς, ένας που επιθυμεί πολιτική αλλαγή να θέλει παράλληλα και μια μετεκλογική σταθερότητα; Όχι βέβαια. Όταν ο ερωτώμενος καλείται να επιλέξει μεταξύ «σταθερότητας» και «πολιτικής αλλαγής», ουσιαστικά καλείται να διαλέξει ανάμεσα σε δύο θετικά φορτισμένες αξίες, ενώ πολλοί θα επέλεγαν και τις δύο αν τους δινόταν η δυνατότητα.
Η κυβέρνηση προτάσσει τη σταθερότητα την επομένη των εκλογών, καθώς επιδιώκει τη συνέχεια του κυβερνητικού έργου, δημιουργώντας παράλληλα συνειρμούς αβεβαιότητας σε περίπτωση που έρθει στο προσκήνιο μια κατακερματισμένη αντιπολίτευση. Σοβαρό πρόβλημα έχει και η αντιπολίτευση -τουλάχιστον τα θεσμικά κόμματα ή αυτά που ευαγγελίζονται ριζικές ανατροπές. Αν πράγματι περίπου 7 στους 10 δηλώνουν ότι επιθυμούν πολιτική αλλαγή, αυτό δεν σημαίνει ότι οι ίδιοι είναι πρόθυμοι να δεχθούν οποιαδήποτε μορφή αστάθειας. Αντιθέτως, πιθανότατα αναζητούν έναν πολιτικό φορέα που να τους πείθει ότι μπορεί να αλλάξει την κυβέρνηση διατηρώντας τη θεσμική και οικονομική σταθερότητα. Η δυσκολία της αντιπολίτευσης είναι ακριβώς ότι, μέχρι στιγμής, δεν έχει πείσει αρκετούς ψηφοφόρους πως μπορεί να συνδυάσει αυτά τα δύο.
Υπάρχουν επιπλέον δύο παράμετροι που θολώνουν την εικόνα. Η μία είναι ο έντονος αντισυστημισμός σημαντικού μέρους της κοινής γνώμης, που δεν εμπιστεύεται το πολιτικό σύστημα, τα κόμματα, που όμως εκφράζει τη διάθεση με αλλαγές ακόμα και με καταστροφική διάθεση. «Γαία πυρί μιχθήτω»… Η άλλη παράμετρος είναι ο πειρασμός του λαϊκισμού, που δεν επιτρέπει ακόμα και σε νέους πολιτικούς σχηματισμούς να εκφράσουν το ρεύμα δυσαρέσκειας σε κατεύθυνση αλλαγής, αλλά στα αδιέξοδα μιας ανέξοδης υποσχεσιολογίας.
Το πραγματικό δίλημμα δεν είναι «πολιτική αλλαγή ή σταθερότητα», αλλά «ποιος μπορεί να εγγυηθεί σταθερότητα μέσα από την αλλαγή». Μια επιπρόσθετη ένδειξη της αλλαγής με σταθερότητα είναι η αντοχή της λύσης της αυτοδυναμίας. Στην τελευταία δημοσκόπηση της GPO το 48,6% προκρίνουν την επιλογή της αυτοδύναμης κυβέρνησης και το 46,3% μια κυβέρνηση συνεργασίας. Συνεπώς, ένα σημαντικό τμήμα της κοινωνίας πιθανότατα συνδυάζει και τις δύο επιθυμίες: θέλει αλλαγή κυβέρνησης, αλλά θέλει η νέα κυβέρνηση να είναι ισχυρή και σταθερή.
Μήπως τελικά κερδισμένος θα βγει όχι όποιος εξαντλείται αποδομώντας το «πολιτική αλλαγή ή σταθερότητα», αλλά, αντίθετα, επενδύσει στο «αλλαγή με σταθερότητα»;
Εφημερίδα «Κυριακάτικη Απογευματινή»
