Η είδηση για ένα νεαρό ζευγάρι στην Ινδονησία που τιμωρείται με φυλάκιση τεσσάρων μηνών και ραβδισμό επειδή φιλήθηκε σε δημόσιο χώρο προκαλεί σοκ. Όχι μόνο για την αυστηρότητα της ποινής, αλλά για το ίδιο το μήνυμα που εκπέμπεται. Ότι μια προσωπική, συναινετική πράξη μπορεί να μετατραπεί σε διασυρμό και εξευτελισμό. Στην επαρχία Άτσε, όπου εφαρμόζεται ο θρησκευτικός νόμος της σαρία, τέτοιες ποινές προβλέπονται για συμπεριφορές που θεωρούνται ανήθικες. Το συγκεκριμένο ζευγάρι καταδικάστηκε σε 21 χτυπήματα με ράβδο, μπροστά σε θεατές που χειροκροτούσαν.
Συνήθως η Δύση υψώνει το δάχτυλο και καταδικάζει. Είναι εύκολο να μιλήσει για «οπισθοδρόμηση» και «μεσαίωνα». Όμως η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη. Κάθε κοινωνία διαμορφώνεται μέσα από τη δική της ιστορία, τη δική της πίστη, τις δικές της αξίες. Τα τοπικά έθιμα δεν είναι διακοσμητικά στοιχεία. Είναι μέρος της ταυτότητας των λαών. Ο σεβασμός σε αυτήν αποτελεί βασική αρχή κάθε σοβαρού διαλόγου. Ωστόσο, αυτό δεν μπορεί να σημαίνει αποδοχή της ταπείνωσης. Η παράδοση οφείλει να στηρίζει τον άνθρωπο, να τον καθοδηγεί προς την ηθική του βελτίωση, να του προσφέρει συνοχή και νόημα. Όταν μετατρέπεται σε εργαλείο δημόσιου βασανισμού ή εξευτελισμού, τότε χάνει τον παιδαγωγικό της χαρακτήρα και γίνεται μέσο επιβολής φόβου. Και ο φόβος δεν εξυψώνει. Συνθλίβει.
Το ζήτημα δεν είναι αν μια κοινωνία επιλέγει πιο αυστηρούς ηθικούς κανόνες από μια άλλη. Το ερώτημα είναι αν η ποινή σέβεται την ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Η δημόσια μαστίγωση, όσο κι αν νομιμοποιείται από τοπικό νόμο, συνιστά πράξη ταπείνωσης του σώματος και της προσωπικότητας. Η αξιοπρέπεια δεν είναι δυτική επινόηση. Είναι θεμελιώδης ανθρώπινη αξία. Κι εδώ ανακύπτει ένα άβολο ερώτημα για τις δυτικές δημοκρατίες. Επί δεκαετίες μιλούν για δικαιώματα, για ελευθερίες, για προστασία του ατόμου. Όμως η επιρροή τους φαίνεται περιορισμένη. Δεν κατάφεραν όχι να επιβάλουν, αλλά να εμπνεύσουν ένα παγκόσμιο πρότυπο σεβασμού της ανθρώπινης αξιοπρέπειας. Οι διακηρύξεις και τα ψηφίσματα δεν αρκούν, όταν δεν συνοδεύονται από συνέπεια, αυτοκριτική και πραγματικό παράδειγμα.
Η ελευθερία δεν μπορεί να εξάγεται με πιέσεις ή ηθική υπεροψία. Μπορεί όμως να καλλιεργείται μέσα από τον διάλογο και την έμπρακτη απόδειξη ότι οι ανοιχτές κοινωνίες παράγουν ασφάλεια, πρόοδο και σεβασμό. Αν η Δύση θέλει να έχει λόγο σε τέτοιες υποθέσεις, οφείλει πρώτα να αποδεικνύει καθημερινά ότι οι δικές της αρχές εφαρμόζονται χωρίς εξαιρέσεις και υποκρισία.
Οι παραδόσεις είναι πολύτιμες όταν λειτουργούν ως γέφυρες και όχι ως αλυσίδες. Όταν βοηθούν τον άνθρωπο να γίνει καλύτερος, όχι να γονατίζει μπροστά στο πλήθος. Αν ένα φιλί μπορεί να οδηγήσει σε δημόσιο εξευτελισμό, τότε κάτι έχει χαθεί στην πορεία. Και η ευθύνη δεν βαραίνει μόνο όσους κρατούν τη ράβδο, αλλά και όσους δεν κατάφεραν να πείσουν ότι ο σεβασμός της ανθρώπινης αξίας είναι κοινό, πανανθρώπινο μέτρο.
Εφημερίδα Απογευματινή
