Το πρώτο κουδούνι έχει έναν παράξενο ήχο. Για τα παιδιά σημαίνει τέλος στην ανεμελιά, πρωινό ξύπνημα, διάβασμα και πρόγραμμα. Για τους μεγαλύτερους, όμως, κουβαλά κάτι από νοσταλγία. Τη μυρωδιά καινούργιου τετραδίου, μια άδεια κασετίνα που περίμενε να γεμίσει, το ατσαλάκωτο σχολικό βιβλίο. Κάποτε η αγορά των σχολικών ήταν ολόκληρη τελετουργία. Το παιδί διάλεγε ακόμη και τη γόμα του. Σήμερα πολλοί γονείς μπαίνουν στο βιβλιοπωλείο με διαφορετική φιλοσοφία. «Τα απαραίτητα τώρα και βλέπουμε». Και ύστερα, λίγο λίγο, ό,τι προκύψει μέσα στη χρονιά.
Γιατί η περίφημη δωρεάν Παιδεία έχει και αυτή το κόστος της. Τα βασικά σχολικά είδη για ένα παιδί υπολογίζονται φέτος περίπου στα 100-120 ευρώ, χωρίς τσάντα και άλλα αναγκαία. Προσθέστε ρούχα, παπούτσια, ξένες γλώσσες, δραστηριότητες και αργότερα ίσως φροντιστήριο. Η λέξη «δωρεάν» αρχίζει να χρειάζεται αρκετούς αστερίσκους. Στην άλλη πλευρά της σχολικής πόρτας βρίσκονται οι εκπαιδευτικοί. Άνθρωποι που καλούνται να εμπνεύσουν και να στηρίξουν παιδιά, όχι πάντοτε μέσα στις συνθήκες που θα έπρεπε. Ελλείψεις προσωπικού, προβλήματα υποδομών, αίθουσες που χρειάζονται επισκευές και σχολικά κτίρια που σε ορισμένες περιπτώσεις θυμίζουν μια Ελλάδα που έπρεπε να έχουμε αφήσει πίσω.
Κι όμως, ούτε το ακριβό τετράδιο ούτε ο ξεφτισμένος τοίχος είναι το μεγαλύτερο πρόβλημα. Το πραγματικό ερώτημα είναι: Γιατί πηγαίνουν τα παιδιά μας σχολείο; Για να αποστηθίσουν ύλη; Για να κυνηγήσουν έναν βαθμό; Για να περάσουν στο πανεπιστήμιο και να αποκτήσουν ένα χαρτί; Ή για να μάθουν να σκέφτονται, να κρίνουν, να συνεργάζονται, να σέβονται, να δημιουργούν και να γίνονται καλύτεροι άνθρωποι; Και ίσως εδώ κρύβεται η μεγαλύτερη αντίφαση. Συζητούμε κάθε χρόνο για βιβλία, ωρολόγια προγράμματα, εξετάσεις και βάσεις εισαγωγής, αλλά πολύ λιγότερο για τον χαρακτήρα της μόρφωσης που προσφέρουμε.
Τα τελευταία διαθέσιμα αποτελέσματα του διεθνούς προγράμματος PISA δεν κολακεύουν την Ελλάδα. Οι επιδόσεις των μαθητών μας βρίσκονται κάτω από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ στα μαθηματικά, στην ανάγνωση και στις φυσικές επιστήμες. Αυτό θα έπρεπε να μας ανησυχεί περισσότερο από κάθε συζήτηση για το χρώμα της σχολικής τσάντας. Κάθε Σεπτέμβριο έχουμε μία καινούργια ευκαιρία. Να μην επαναλάβουμε απλώς άλλη μία σχολική χρονιά από τις ίδιες. Καταλήψεις χωρίς νόημα, κατεστραμμένα θρανία, χαμένες ώρες, γονείς που θεωρούν τον εκπαιδευτικό αντίπαλο και εκπαιδευτικούς που παλεύουν μέσα σε ένα σύστημα κουρασμένο από τις δικές του παθογένειες.
Γιατί η Παιδεία δεν αναβαθμίζεται με συνθήματα ούτε με εξαγγελίες λίγο πριν ανοίξουν τα σχολεία. Αναβαθμίζεται όταν η κοινωνία αποφασίσει ότι το σχολείο δεν είναι χώρος φύλαξης παιδιών ούτε εξεταστικό κέντρο αλλά ο τόπος όπου χτίζεται ο αυριανός πολίτης. Παιδεία δεν είναι να γεμίζουμε το μυαλό ενός παιδιού με πληροφορίες. Είναι να του μαθαίνουμε να ξεχωρίζει την πληροφορία από τη γνώση, τη γνώση από την κρίση και την επιτυχία από την αξία.
Το πρώτο κουδούνι, λοιπόν, δεν καλεί μόνο τους μαθητές στις τάξεις. Καλεί κι εμάς σε μια ετήσια εξέταση. Αν θέλουμε καλύτερα σχολεία, ας πάψουμε να περιμένουμε κάθε Σεπτέμβριο απλώς να ανοίξουν οι πόρτες τους. Ας απαιτήσουμε επιτέλους να ανοίξουν και ορίζοντες.
Καλή σχολική χρονιά.
Εφημερίδα Απογευματινή
