Ο πρόσφατος θόρυβος γύρω από το επίδομα ανεργίας έχει ίσως μεγαλύτερο ενδιαφέρον από την ίδια την επίμαχη πρόταση. Μια δημόσια τοποθέτηση για τον περιορισμό της διάρκειας της συγκεκριμένης παροχής συνοδεύτηκε από τη διευκρίνιση ότι επρόκειτο για «προσωπική άποψη» και όχι για κυβερνητικό σχεδιασμό. Και κάπου εδώ αρχίζει το πραγματικά ενδιαφέρον μέρος της ιστορίας.
Δικαιούται ένας υπουργός να έχει προσωπική άποψη; Ασφαλώς. Δεν παραδίδει μαζί με την υπουργική του ταυτότητα ούτε τη σκέψη ούτε την κρίση του. Το πρόβλημα βρίσκεται αλλού. Όταν στέκεται μπροστά σε κάμερες και μικρόφωνα, ποιος ακριβώς μιλά; Ο πολίτης, το κομματικό στέλεχος ή ο θεσμικός εκπρόσωπος μιας κυβέρνησης; Το αξίωμα δεν είναι σακάκι που βγαίνει για μισή ώρα και ξαναφοριέται όταν τελειώσει η συνέντευξη. Ο λόγος ενός κυβερνητικού στελέχους αποκτά αναπόφευκτα πολιτικό βάρος. Πολύ περισσότερο όταν αγγίζει εργασία, εισόδημα, ασφάλιση και την καθημερινότητα ανθρώπων που μετρούν ακόμη και το τελευταίο ευρώ.
Υπάρχει, βέβαια, και η καλοπροαίρετη ανάγνωση. Η δημόσια διατύπωση μιας διαφορετικής σκέψης μπορεί να θεωρηθεί ένδειξη ειλικρίνειας. Είναι προτιμότερο ένας πολιτικός να λέει καθαρά τι πιστεύει παρά να κρύβεται πίσω από αποστειρωμένες διατυπώσεις.
Στον αντίποδα, όμως, κάποιος θα εκφράσει και την περισσότερο καχύποπτη εκδοχή. Η «προσωπική άποψη» να λειτουργεί ως πολιτικό δοκιμαστικό μπαλόνι. Ρίχνεις μια ιδέα στη δημόσια συζήτηση, περιμένεις να δεις πόσο ψηλά θα φθάσει και, αν αρχίσουν οι αποδοκιμασίες, κόβεις γρήγορα το σκοινί. Αν περάσει σχεδόν απαρατήρητη, η χθεσινή προσωπική σκέψη μπορεί αύριο να επιστρέψει ως «πρόταση προς συζήτηση» και μεθαύριο ως αναγκαιότητα. Αυτό δεν αποδεικνύει ότι συνέβη κάτι τέτοιο στη συγκεκριμένη περίπτωση. Εξηγεί όμως γιατί η κοινωνία αντιμετωπίζει πλέον με δυσπιστία τέτοιες βολικές διευκρινίσεις.
Και κάτι ακόμη. Η λέξη «προσωπικά» κινδυνεύει να μετατραπεί σε πολιτικό αλεξίπτωτο. Λες κάτι βαρύ, προκαλείς αναστάτωση και, όταν αρχίζουν τα δύσκολα, προσγειώνεσαι μαλακά στην περιοχή της ατομικής γνώμης. Μόνο που η δημόσια ευθύνη δεν λειτουργεί με κουμπί σίγασης. Δεν μπορεί το αξίωμα να προσδίδει κύρος στη δήλωση και, μόλις έρθει ο λογαριασμός των αντιδράσεων, να εξαφανίζεται από το κάδρο.
Δεν πρόκειται, πάντως, για αποκλειστικά ελληνικό φαινόμενο. Στη Βρετανία ο υπουργικός κώδικας προβλέπει τη συλλογική κυβερνητική ευθύνη. Οι υπουργοί μπορούν να αντιπαρατίθενται ελεύθερα στο εσωτερικό, αλλά όταν ληφθεί απόφαση οφείλουν δημοσίως να διατηρούν ενιαία στάση και οι δηλώσεις τους να είναι σύμφωνες με την κυβερνητική πολιτική. Στη Γερμανία, αντιθέτως, κάθε ομοσπονδιακός υπουργός διαθέτει σημαντική αυτονομία στη διοίκηση του χαρτοφυλακίου του, αλλά πάντοτε εντός των γενικών πολιτικών κατευθύνσεων που καθορίζει ο καγκελάριος.
Άρα προσωπικές απόψεις υπάρχουν παντού. Εκείνο που διαφέρει είναι η θεσμική πειθαρχία και η πολιτική κουλτούρα γύρω από αυτές. Γιατί στη δημοκρατία κανείς δεν ζητεί από έναν υπουργό να πάψει να σκέφτεται. Ζητεί όμως να θυμάται ότι, από τη στιγμή που αναλαμβάνει δημόσια ευθύνη, ακόμη και η πιο προσωπική του φράση παράγει δημόσιες συνέπειες. Και η μικρή λέξη «προσωπικά» δεν είναι γόμα. Δεν σβήνει ούτε όσα ειπώθηκαν ούτε την ευθύνη εκείνου που επέλεξε να τα πει.
Εφημερίδα Απογευματινή
