Νέο μέτωπο με τις μεγάλες ψηφιακές πλατφόρμες ανοίγει η Ευρωπαϊκή Ένωση, επιχειρώντας να περιορίσει τις πρακτικές που ενισχύουν την υπερβολική χρήση του διαδικτύου και επηρεάζουν τις καταναλωτικές αποφάσεις. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε την Τετάρτη πρόταση για την αυστηροποίηση του πλαισίου προστασίας των καταναλωτών, μέσω της νέας Πράξης για την Ψηφιακή Δικαιοσύνη (Digital Fairness Act), βάζοντας στο επίκεντρο τόσο τα εθιστικά χαρακτηριστικά των μέσων κοινωνικής δικτύωσης όσο και τις παραπλανητικές τεχνικές που χρησιμοποιούνται στις ηλεκτρονικές συναλλαγές.
Με βάση τις προτεινόμενες ρυθμίσεις, οι χρήστες θα έχουν τη δυνατότητα να απενεργοποιούν λειτουργίες που ενθαρρύνουν την καταναγκαστική ή υπερβολική χρήση ψηφιακών υπηρεσιών. Οι αλλαγές ενδέχεται να επηρεάσουν άμεσα ορισμένους από τους μεγαλύτερους παίκτες της παγκόσμιας αγοράς, όπως το YouTube της Google, το Instagram της Meta και το TikTok της ByteDance, αλλά και επιχειρήσεις ηλεκτρονικού εμπορίου και παρόχους υπηρεσιών τεχνητής νοημοσύνης.
«Dark patterns»
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στην αντιμετώπιση των λεγόμενων «dark patterns», δηλαδή των τεχνικών σχεδιασμού που αξιοποιούν οι ψηφιακές πλατφόρμες για να κατευθύνουν τις επιλογές των καταναλωτών προς συγκεκριμένες αποφάσεις, συχνά χωρίς οι ίδιοι να αντιλαμβάνονται τον τρόπο με τον οποίο επηρεάζονται. Στις πρακτικές αυτές περιλαμβάνονται τα παραπλανητικά μηνύματα περί δήθεν περιορισμένης διαθεσιμότητας ενός προϊόντος, οι ειδοποιήσεις που δημιουργούν τεχνητή αίσθηση επείγοντος για την ολοκλήρωση μιας αγοράς, αλλά και τα εμπόδια που συναντούν οι καταναλωτές όταν επιχειρούν να ακυρώσουν μια συνδρομή.
Στόχος είναι να μπει τέλος σε τεχνικές που αξιοποιούν την ψυχολογία των χρηστών, προκαλώντας πίεση για άμεση αγορά ή καθιστώντας σκόπιμα περίπλοκη την έξοδό τους από μια εμπορική υπηρεσία. Στο νέο πλαίσιο εξετάζονται επίσης οι λειτουργίες των chatbots τεχνητής νοημοσύνης, όταν ο σχεδιασμός τους ενθαρρύνει τη συνεχή αλληλεπίδραση και παρατείνει τις συνομιλίες με τους χρήστες. «Καθιστούμε απολύτως σαφές ότι οι ψευδείς ισχυρισμοί περί περιορισμένης διαθεσιμότητας ενός προϊόντος ή μιας υπηρεσίας αποτελούν παραπλανητική πρακτική και, ως εκ τούτου, δεν επιτρέπονται», δήλωσε ο Ευρωπαίος επίτροπος αρμόδιος για την Προστασία των Καταναλωτών, Μάικλ ΜακΓκραθ.
Παραβάσεις
Το δεύτερο κρίσιμο σκέλος της πρωτοβουλίας αφορά την ενίσχυση των εξουσιών της ίδιας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την επιβολή των κανόνων. Σήμερα η ευθύνη για την αντιμετώπιση των παραβάσεων της νομοθεσίας περί προστασίας των καταναλωτών ανήκει κυρίως στις εθνικές εποπτικές και ρυθμιστικές Αρχές των κρατών-μελών.
Η Κομισιόν επιδιώκει να αποκτήσει τη δυνατότητα άμεσης παρέμβασης σε υποθέσεις μεγάλης κλίμακας, όταν οι παραβιάσεις επηρεάζουν έως και τα δύο τρίτα του πληθυσμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Στις περιπτώσεις αυτές θα μπορεί να επιβάλλει πρόστιμα που θα φτάνουν έως το 6% των ετήσιων παγκόσμιων πωλήσεων των επιχειρήσεων που παραβιάζουν τους κανόνες. Από την άμεση εποπτεία και την επιβολή κυρώσεων σε ευρωπαϊκό επίπεδο προβλέπεται να εξαιρούνται οι μικρότερες επιχειρήσεις, σύμφωνα με την πρόταση της Επιτροπής.
Η πρωτοβουλία εντάσσεται στην ευρύτερη προσπάθεια της ΕΕ να προσαρμόσει το πλαίσιο προστασίας των καταναλωτών στις νέες συνθήκες της ψηφιακής οικονομίας, όπου η εμπορική δραστηριότητα, η ψυχαγωγία και η επικοινωνία συνδέονται ολοένα και περισσότερο με αλγοριθμικά συστήματα που επηρεάζουν τη συμπεριφορά των χρηστών.
Εφημερίδα Απογευματινή
