Κάποτε οι γονείς μάς μάθαιναν να βάζουμε λίγα χρήματα στην άκρη. Έναν μικρό κουμπαρά, έναν τραπεζικό λογαριασμό, κάτι για μια δύσκολη στιγμή. Όχι απαραίτητα για να πλουτίσουμε. Για να μπορούμε κάποτε να πραγματοποιήσουμε μια επιθυμία, να κάνουμε ένα ταξίδι, να αποκτήσουμε ένα σπίτι, να βοηθήσουμε τα παιδιά μας. Σήμερα η συμβουλή ακούγεται σχεδόν σαν ανέκδοτο. Διότι, για να αποταμιεύσεις, πρέπει πρώτα να περισσεύει κάτι. Και στον οικογενειακό προϋπολογισμό περισσεύουν συνήθως μόνο οι λογαριασμοί.
Οι Γερμανοί εξακολουθούν να συγκαταλέγονται στους πρωταθλητές της ευρωπαϊκής αποταμίευσης. Στην Ελλάδα, αντιθέτως, τα νοικοκυριά συνολικά δαπανούν περισσότερα από το διαθέσιμο εισόδημά τους. Και αυτή η διαφορά δεν εξηγείται απλώς από την περίφημη γερμανική πειθαρχία ή την υποτιθέμενη ελληνική επιπολαιότητα. Είναι πολύ εύκολο να παραδίδεις μαθήματα οικονομικής υπευθυνότητας από ένα γραφείο με εξασφαλισμένο μισθό. Δοκίμασε όμως να τα επαναλάβεις σε κάποιον που μετρά τα κέρματα στο ταμείο του σουπερμάρκετ. Δεν μπορείς να κατηγορείς έναν άνθρωπο ότι δεν αποταμιεύει όταν ο μισθός του τε-λειώνει πριν τελειώσει ο μήνας.
Ενοίκιο, ηλεκτρικό, τρόφιμα, μετακινήσεις, φάρμακα, οικογενειακές υποχρεώσεις. Ο κατάλογος μεγαλώνει, ενώ το εισόδημα πασχίζει να τον ακολουθήσει. Και κάπου ανάμεσα στους λογαριασμούς εξαφανίζεται εκείνο το μικρό ποσό που κάποτε προοριζόταν για το αύριο. Σαν να μην έφταναν αυτά, οι γεωπολιτικές αναταράξεις προσθέτουν καινούργιες αβεβαιότητες. Πόλεμοι, ενεργειακές κρίσεις, διεθνείς ανταγωνισμοί. Κάθε αναταραχή στις αγορές μπορεί να μετατραπεί σε πρόσθετο βάρος για το οικογενειακό τραπέζι. Και ο πολίτης καλείται διαρκώς να δείχνει κατανόηση, υπομονή και προσαρμοστικότητα. Μόνο που η κατανόηση δεν πληρώνει το ενοίκιο. Ούτε η υπομονή γεμίζει το ψυγείο.
Η αποταμίευση, ωστόσο, δεν είναι απλώς ένα οικονομικό μέγεθος. Είναι η αίσθηση ότι μπορείς να ελέγχεις ένα μικρό κομμάτι του μέλλοντός σου. Ότι μια αρρώστια δεν θα σε καταστρέψει οικονομικά. Ότι θα μπορέσεις να σπουδάσεις το παιδί σου, να ξεκουραστείς, να γεράσεις με αξιοπρέπεια. Είναι η δυνατότητα να ονειρεύεσαι. Γιατί ο άνθρωπος δεν γεννήθηκε μόνο για να εξοφλεί υποχρεώσεις. Χρειάζεται προοπτική, δημιουργία, μικρές αποδράσεις, την προσμονή μιας καλύτερης ημέρας. Όταν όμως ολόκληρη η ζωή περιορίζεται στην επιβίωση, ακόμη και η ελπίδα αρχίζει να μοιάζει με πολυτέλεια.
Ασφαλώς υπάρχουν Έλληνες που αποταμιεύουν. Υπάρχουν οικογένειες με οικονομική άνεση, περιουσίες και υψηλά εισοδήματα. Το πρόβλημα είναι ότι η δυνατότητα αυτή δεν κατανέμεται ισότιμα. Και μια κοινωνία δεν μπορεί να κρίνεται μόνο από εκεί-νους που έχουν περίσσευμα. Η Ευρώπη μιλά για ανάπτυξη, επενδύσεις και οικονομική ανθεκτικότητα. Πολύ σωστά. Αλλά ποια αξία έχουν οι εντυπωσιακοί δείκτες, αν ο εργαζόμενος δεν μπορεί να σχεδιάσει ούτε τις επόμενες διακοπές του;
Και πόσο ειρωνικό είναι να πανηγυρίζουμε για την αύξηση του πλούτου, όταν ολοένα περισσότεροι άνθρωποι αισθάνονται φτωχότεροι σε δυνατότητες, επιλογές και προσδοκίες; Ίσως, λοιπόν, χρειάζεται να επαναπροσδιορίσουμε τι σημαίνει ευημερία. Γιατί η αποταμίευση δεν είναι μόνο χρήματα που φυλάσσονται. Είναι όνειρα που περιμένουν τη σειρά τους να πραγματοποιηθούν. Και μια κοινωνία που στερεί από τους ανθρώπους τη δυνατότητα να ονειρεύονται τους στερεί κάτι πολύ περισσότερο από χρήματα. Τους στερεί το μέλλον.
Εφημερίδα Απογευματινή
