Ένα εμβόλιο που χορηγείται απευθείας σε όγκους ενδέχεται να αυξήσει τα ποσοστά επιβίωσης από τους δύσκολα αντιμετωπίσιμους καρκίνους. Η μία και μοναδική ένεση λειτουργεί επαναπρογραμματίζοντας τα καρκινικά κύτταρα, έτσι ώστε να εκτίθενται πλήρως στο ανοσοποιητικό σύστημα του οργανισμού, το οποίο αντιδρά απελευθερώνοντας Τ-λεμφοκύτταρα που καταπολεμούν την ασθένεια για να εξοντώσουν τον όγκο.
Σε δοκιμές σε ποντίκια με καρκίνο του εντέρου, το εμβόλιο ήταν 100% αποτελεσματικό στην πλήρη εξάλειψη των όγκων. Ξεχωριστές εργαστηριακές δοκιμές σε ανθρώπινα καρκινικά κύτταρα του μαστού είχαν παρόμοια αποτελέσματα, με το εμβόλιο να οδηγεί στην πλήρη καταστροφή τους.
Για δεκαετίες, η θεραπεία του καρκίνου περιστρεφόταν γύρω από καθιερωμένες τεχνικές, όπως η χημειοθεραπεία (κατά τη διάρκεια της οποίας χορηγούνται ισχυρά φάρμακα για να σταματήσουν την αναπαραγωγή των κακοήθων κυττάρων) και η ακτινοθεραπεία (η οποία χρησιμοποιεί ακτινοβολία υψηλής ενέργειας που κατευθύνεται προς τους όγκους για να καταστρέψει το DNA τους, εμποδίζοντας έτσι την εξάπλωσή τους). Η χημειοθεραπεία μπορεί να είναι αποτελεσματική, αλλά λειτουργεί λιγότερο καλά όταν ο καρκίνος έχει εξαπλωθεί και, καθώς στοχεύει τόσο τα υγιή όσο και τα καρκινικά κύτταρα, προκαλεί παρενέργειες, από ναυτία έως τριχόπτωση και ταχυπαλμία.
Η ακτινοθεραπεία, εν τω μεταξύ, από μόνη της εξαλείφει περίπου το 40% των καρκίνων και επιφέρει επίσης παρενέργειες, όπως ερεθισμό του δέρματος γύρω από την περιοχή της θεραπείας.
Ανοσοθεραπεία
Όμως, τα τελευταία 10 με 15 χρόνια, η θεραπεία ορισμένων μορφών καρκίνου έχει μεταμορφωθεί χάρη στα φάρμακα ανοσοθεραπείας. Αυτή η νέα γενιά φαρμάκων -συμπεριλαμβανομένης της πεμπρολιζουμάμπης (που χρησιμοποιείται για τη θεραπεία προχωρημένων μορφών καρκίνου του δέρματος, του πνεύμονα, της ουροδόχου κύστης, του μαστού και του εντέρου) και της νιβολουμάμπης (για όγκους των νεφρών, της κεφαλής και του λαιμού)- δρα απελευθερώνοντας το ανοσοποιητικό σύστημα, ώστε να μπορεί να επιτεθεί και να καταστρέψει τα καρκινικά κύτταρα.
Τα φάρμακα αναπτύχθηκαν επειδή ορισμένα καρκινικά κύτταρα «κρύβονται» από την άμυνα του οργανισμού απελευθερώνοντας μια πρωτεΐνη, την PD-L1, η οποία συνδέεται με την επιφάνεια των κυττάρων του ανοσοποιητικού συστήματος και τους δίνει εντολή να μην επιτεθούν. Τα ανοσοθεραπευτικά φάρμακα σταματούν τη σύνδεση αυτής της πρωτεΐνης με τα κύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος, επιτρέποντάς τους να αναγνωρίσουν τα καρκινικά κύτταρα ως ξένα και να εξαπολύσουν ολομέτωπη επίθεση εναντίον τους.
Η θεραπεία αυτή έχει δώσει σημαντικά αποτελέσματα σε καρκίνους, όπως το κακοήθες μελάνωμα, μια συχνά θανατηφόρα μορφή καρκίνου του δέρματος, για την οποία παλαιότερα δεν υπήρχαν πολλές θεραπευτικές επιλογές. Μελέτες δείχνουν ότι το ποσοστό πενταετούς επιβίωσης των ασθενών με μελάνωμα που λαμβάνουν τα φάρμακα (τα οποία χορηγούνται μέσω εβδομαδιαίων ή δεκαπενθήμερων εγχύσεων σε φλέβα του ενός χεριού) έχει βελτιωθεί κατά περίπου 50% από τότε που αυτά παρουσιάστηκαν. Πολλοί ασθενείς με μελάνωμα είναι ακόμη ζωντανοί δέκα χρόνια μετά τη διάγνωσή τους, ενώ τη δεκαετία του 1990, ο μέσος χρόνος επιβίωσης ήταν μόλις έξι μήνες.
Θετικά και αρνητικά
Ωστόσο, ενώ τα φάρμακα ανοσοθεραπείας μπορούν να έχουν εντυπωσιακά αποτελέσματα σε ορισμένους ασθενείς, σε άλλους προσφέρουν ελάχιστα οφέλη. Μελέτες δείχνουν ότι μόνο, περίπου, το 40% ανταποκρίνεται πλήρως σε αυτά. Σε άλλους, οι όγκοι μπορεί να συρρικνωθούν προσωρινά αλλά να αρχίσουν να αναπτύσσονται ξανά εβδομάδες ή μήνες αργότερα.
Αυτό πιστεύεται ότι οφείλεται στο γεγονός ότι τα Τ-κύτταρα (τα κύτταρα «δολοφόνοι» που απελευθερώνονται από το ανοσοποιητικό σύστημα) μπορεί να διεγερθούν υπερβολικά από την παρουσία ενός όγκου, γεγονός που αποδυναμώνει την ικανότητά τους να επιτεθούν αποτελεσματικά.
Όμως το νέο εμβόλιο, που ονομάζεται IVAC (intratumoural vaccination and chemotherapy- ενδοογκικός εμβολιασμός και χημειοθεραπεία), θα μπορούσε να ενισχύσει τις πιθανότητες θεραπείας του καρκίνου, σύμφωνα με τα αποτελέσματα που δημοσιεύθηκαν τον Φεβρουάριο στο περιοδικό «Nature».
Λειτουργεί όπως η συνήθης ανοσοθεραπεία, μπλοκάροντας την πρωτεΐνη PD-L1. Ταυτόχρονα, όμως, επαναπρογραμματίζει χημικά τα καρκινικά κύτταρα έτσι ώστε να προσελκύουν ενεργά την προσοχή των Τ-κυττάρων. Αυτό επιτυγχάνεται κάνοντας τα καρκινικά κύτταρα να παράγουν ένα αντιγόνο (συνήθως μια πρωτεΐνη ή ένα λίπος) το οποίο βρίσκεται φυσιολογικά στην επιφάνεια κάθε είδους ξένων κυττάρων (όπως ιών ή βακτηρίων) που εισέρχονται στον οργανισμό.
Το αντιγόνο λειτουργεί ως προειδοποιητικό σήμα για το ανοσοποιητικό σύστημα, σχεδόν καλώντας το να στείλει «στρατιώτες» για να επιτεθούν και να καταστρέψουν τον καρκίνο. Αν και τα καρκινικά κύτταρα παράγουν ήδη αντιγόνα, συχνά εκπέμπουν ένα ασθενές σήμα, βοηθώντας τον όγκο να αποφεύγει το πλήρες οπλοστάσιο του ανοσοποιητικού συστήματος.
Στο Πεκίνο
Το νέο εμβόλιο, που αναπτύχθηκε από επιστήμονες του Πανεπιστημίου του Πεκίνου στην Κίνα, ενισχύει σημαντικά την αντιγονική απόκριση ώστε το ανοσοποιητικό σύστημα του οργανισμού να μπορεί να αντιδράσει πιο δυναμικά.
Οι επιστήμονες που ανέπτυξαν το εμβόλιο σκοπεύουν να το δοκιμάσουν σε ασθενείς τα επόμενα χρόνια για να προσπαθήσουν να αυξήσουν την επιβίωση από τους πιο δύσκολα αντιμετωπίσιμους όγκους. Δεν είναι ακόμη σαφές σε ποιους καρκίνους θα δοκιμαστεί πρώτα το φάρμακο και ποιες παρενέργειες μπορεί να προκαλέσει.
Ο Τιμ Έλιοτ, καθηγητής Ανοσο-ογκολογίας στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, δήλωσε ότι αυτή η προσέγγιση (η χρήση φαρμάκων που τόσο εμποδίζουν την αποφυγή του ανοσοποιητικού συστήματος όσο και κάνουν τα καρκινικά κύτταρα να προσελκύουν τα κυτταροκτόνα Τ-κύτταρα) είναι εξαιρετικά ελπιδοφόρα. «Συνδυάζει δύο μηχανισμούς σε ένα φάρμακο και δημιουργεί μεγάλο ενθουσιασμό», λέει. «Μια παρόμοια προσέγγιση διερευνάται ήδη σε δοκιμές, αλλά με φάρμακα που χορηγούνται ενδοφλεβίως και όχι με ένεση απευθείας στους όγκους».
Υπάρχουν ωστόσο και μειονεκτήματα. Συγκεκριμένα αναφέρει ότι «η ένεση στον όγκο είναι ασφαλής αν πρόκειται για μια μεμονωμένη μεγάλη μάζα. Τι γίνεται όμως όταν ο καρκίνος είναι ιδιαίτερα διάχυτος σε πολλούς μικροσκοπικούς όγκους ή όταν είναι μικρός, δυσπρόσιτος και δύσκολος στον εντοπισμό του;».
Ο Καρλ Πεγκς, καθηγητής Ανοσοθεραπείας του καρκίνου στο University College London Hospitals NHS Foundation Trust, τονίζει επιπλέον πως «πρόκειται για έναν επιστημονικά κομψό τρόπο χορήγησης των δύο στοιχείων της θεραπείας: ιδανικός για πειράματα σε ποντίκια, αλλά αρκετά δύσκολος να εφαρμοστεί στην κλινική πράξη».
ΑΠΟ ΤΟΝ Pat Hagan/ ©Associated Newspapers Limited
