Χιλιάδες καταγγελίες πολιτών, πολυετείς καθυστερήσεις στην έκδοση οικοδομικών αδειών, ελλείψεις προσωπικού και αδυναμία ελέγχου συνθέτουν το εκρηκτικό σκηνικό που επικρατεί σε πολλές πολεοδομικές υπηρεσίες της χώρας. Ενώ οι πρόσφατες υποθέσεις διαφθοράς, που αποκαλύφθηκαν και ώθησαν την Αρχή για το ξέπλυμα βρόμικου χρήματος να κάνει φύλλο και φτερό πολεοδομίες και υπαλλήλους, έχουν στρέψει τα φώτα της δημοσιότητας στις Υπηρεσίες Δόμησης, τα στοιχεία δείχνουν ότι το πρόβλημα είναι πολύ ευρύτερο και βαθύτερο.
14,8% του συνόλου των καταγγελιών προς τον Συνήγορο του Πολίτη το 2024 (2.278) αφορούσε πολεοδομικά ζητήματα
Τα συμπεράσματα προκύπτουν από την επεξεργασία στοιχείων της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας και του Συνηγόρου του Πολίτη από την εταιρεία BluPeak Estate Analytics, τα οποία δίνουν μια χαρακτηριστική εικόνα για το μέγεθος του προβλήματος. Μόνο το 2024 η Εθνική Αρχή Διαφάνειας δέχθηκε 5.305 καταγγελίες, ενώ ο Συνήγορος του Πολίτη κατέγραψε 15.394 αναφορές πολιτών. Από αυτές οι 2.278 αφορούσαν ζητήματα που σχετίζονται με το οικιστικό περιβάλλον, την οικοδομική δραστηριότητα, τις αδειοδοτήσεις, τη χωροθέτηση και τη λειτουργία των πολεοδομικών υπηρεσιών.
«Γρηγορόσημο»
Τα στοιχεία αυτά προφανώς δείχνουν ότι οι πολίτες έρχονται αντιμέτωποι με προβλήματα που δεν περιορίζονται απλώς σε γραφειοκρατικές καθυστερήσεις, αλλά επηρεάζουν άμεσα την αξιοποίηση της περιουσίας τους, την έκδοση οικοδομικών αδειών και την υλοποίηση επενδυτικών σχεδίων, ενώ δημιουργούν μια κρίσιμη μάζα υλικού προς διερεύνηση από τις εισαγγελικές Αρχές, ειδικά στην περίπτωση που στις καταγγελίες περιλαμβάνονται μαρτυρίες για «γρηγορόσημα», καταπάτηση νόμων κ.λπ.
Πάνω από 3 μήνες ο χρόνος έκδοσης μιας οικοδομικής άδειας για σχεδόν μία στις τέσσερις Υπηρεσίες Δόμησης
Η εικόνα γίνεται ακόμη πιο ανησυχητική αν ληφθεί υπόψη το μέγεθος της οικοδομικής δραστηριότητας. Σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ, το 2024 εκδόθηκαν 30.992 οικοδομικές άδειες, που αντιστοιχούν σε περίπου 7.280.000 τετραγωνικά μέτρα επιφάνειας και σχεδόν 32.000.000 κυβικά μέτρα όγκου. Όταν μια άδεια καθυστερεί ή όταν υπάρχουν αμφισβητήσεις σχετικά με τη νομιμότητα ενός ακινήτου, οι συνέπειες διαχέονται σε ολόκληρη την αλυσίδα της αγοράς: από τις μεταβιβάσεις και τις μισθώσεις μέχρι τη χρηματοδότηση επενδύσεων και τη διαμόρφωση των αξιών.
Τοπική αυτοδιοίκηση
Ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα στην υπόθεση των πολεοδομιών φαίνεται πως εντοπίζεται στην υποστελέχωση ή την πλήρη ανυπαρξία των Υπηρεσιών Δόμησης. Συγκεκριμένα από τους 332 δήμους της χώρας μόλις οι 185 διαθέτουν λειτουργική ΥΔΟΜ, ενώ οι υπόλοιποι 147 εξαρτώνται από άλλους δήμους ή αντιμετωπίζουν σοβαρές επιχειρησιακές δυσκολίες.
30.992 οικοδομικές άδειες εκδόθηκαν το 2024, σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ
Παράλληλα, περίπου το 35% των πολεοδομικών υπηρεσιών λειτουργεί με έως δύο μηχανικούς, γεγονός που καθιστά εξαιρετικά δύσκολη την έγκαιρη διεκπεραίωση των υποθέσεων ή ενδεχομένως καλλιεργεί εύφορο έδαφος για να… φυτρώσει η διαφθορά και να αναπτυχθούν κυκλώματα. Οι καθυστερήσεις είναι πλέον συστημικό φαινόμενο. Σε σχεδόν μία στις τέσσερις Υπηρεσίες Δόμησης ο μέσος χρόνος έκδοσης οικοδομικής άδειας ξεπερνά τους τρεις μήνες, ενώ έχουν καταγραφεί και περιπτώσεις όπου η ολοκλήρωση διαδικασιών χρειάστηκε περισσότερα από πέντε χρόνια.
Αν και η καθυστέρηση δεν συνιστά από μόνη της παράνομη πρακτική, η συνύπαρξή της με περιπτώσεις αδιαφάνειας, ανύπαρκτη λογοδοσία και ελέγχους, κατακερματισμένα μητρώα και αδυναμία παρακολούθησης των φακέλων σε πραγματικό χρόνο δημιουργεί πρόσφορο έδαφος για αμφισβητήσεις και καταγγελίες.
Διαχείριση περιουσίας
Παράλληλα, σοβαρές αδυναμίες καταγράφονται και στη διαχείριση της δημοτικής ακίνητης περιουσίας. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα μεγάλου δήμου της Αττικής, όπου εμφανίζονται μόλις 180 καταγεγραμμένα ακίνητα, ενώ οι εκτιμήσεις ανεβάζουν τον πραγματικό αριθμό μεταξύ 1.850 και 2.500 ακινήτων. Η απόκλιση αυτή αναδεικνύει το έλλειμμα συστηματικής απογραφής και ελέγχου, στερώντας από τους δήμους πολύτιμα εργαλεία αξιοποίησης της περιουσίας τους αλλά και δημιουργώντας προϋποθέσεις παρατυπιών ή -ακόμη χειρότερα- παρανομιών στην εκμετάλλευση δημοτικών ακινήτων, καθώς η ακίνητη περιουσία των δήμων περιλαμβάνει δημόσια δημοτική περιουσία, βοσκότοπους, κοινόχρηστους χώρους, ακίνητα που εξυπηρετούν δημοτικούς σκοπούς κ.ά.
Κάθε ακίνητο θα πρέπει να διαθέτει μοναδικό ψηφιακό φάκελο συνδεδεμένο με το Κτηματολόγιο, το Ε9, τις οικοδομικές άδειες, τις πολεοδομικές εκκρεμότητες και τη λογιστική αποτύπωσή του. Παράλληλα, απαιτείται σαφής διάκριση ανάμεσα στα ακίνητα που χρησιμοποιούνται από τους ίδιους τους δήμους και σε εκείνα που μπορούν να αποφέρουν έσοδα ή να αξιοποιηθούν για δημόσιες πολιτικές.
Η υπόθεση των πολεοδομιών, για τις οποίες αναμένεται να αναφερθεί εκ νέου σήμερα ο πρωθυπουργός σχετικά με τη μεγάλη μεταρρύθμιση που προωθεί η κυβέρνηση, αναδεικνύει πλέον την ανάγκη για βαθιές θεσμικές παρεμβάσεις. Ειδικοί του κλάδου των ακινήτων επισημαίνουν ότι απαιτείται πλήρης ψηφιακή καταγραφή των ακινήτων, διασύνδεση με το Κτηματολόγιο, τα στοιχεία του Ε9 και τις οικοδομικές άδειες, καθώς και ενίσχυση των μηχανισμών ελέγχου στις Υπηρεσίες Δόμησης. Η δημοσιοποίηση στοιχείων για τις εκκρεμείς υποθέσεις, τους χρόνους διεκπεραίωσης και τις καθυστερήσεις θεωρείται επίσης κρίσιμη για την ενίσχυση της λογοδοσίας.
Εφημερίδα Απογευματινή
Μεγάλος δήμος της Αττικής δήλωσε μόλις 180 ακίνητα, ενώ εκτιμώνται έως 2.500 – Πάνω από 4 στους 10 δεν διαθέτουν καν λειτουργική Υπηρεσία Δόμησης – Χιλιάδες καταγγελίες πολιτών
Δωρόθεος Λογοθέτης
