Η συμφωνία που ανακοίνωσε ο Ντόναλντ Τραμπ με τη Δανία και τη Γροιλανδία για την ασφάλεια στην Αρκτική δεν προβλέπει την ενσωμάτωση της Γροιλανδίας στις Ηνωμένες Πολιτείες. Δημιουργεί, ωστόσο, ένα νέο πλαίσιο για τη μακροπρόθεσμη αμερικανική στρατιωτική παρουσία στο νησί, ενώ παράλληλα επιχειρεί να περιορίσει την πρόσβαση ανταγωνιστικών δυνάμεων, κυρίως της Ρωσίας και της Κίνας.
Με βάση τις μέχρι τώρα διαθέσιμες πληροφορίες από το Reuters και την αμερικανική κυβέρνηση, οι ΗΠΑ αναμένεται να αποκτήσουν μόνιμα δικαιώματα πρόσβασης, ανάπτυξης στρατιωτικών εγκαταστάσεων και υπερπτήσεων στη Γροιλανδία.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η πρόβλεψη ότι το νέο πλαίσιο θα εξακολουθήσει να ισχύει ακόμη και εάν η Γροιλανδία αποκτήσει στο μέλλον την ανεξαρτησία της από το Βασίλειο της Δανίας.
Το πλήρες κείμενο της συμφωνίας, ωστόσο, δεν έχει ακόμη δημοσιοποιηθεί. Η Δανία έχει ανακοινώσει ότι η υπογραφή αναμένεται την επόμενη εβδομάδα, στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ στη Νέα Υόρκη, και στη συνέχεια θα απαιτηθούν οι προβλεπόμενες κοινοβουλευτικές διαδικασίες.
Μόνιμη αμερικανική στρατιωτική πρόσβαση
Κεντρικό στοιχείο της συμφωνίας είναι η ενίσχυση της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στη Γροιλανδία.
Αμερικανός αξιωματούχος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ ανέφερε ότι η συμφωνία παρέχει στις ΗΠΑ μόνιμα δικαιώματα πρόσβασης, εγκατάστασης στρατιωτικών βάσεων και υπερπτήσεων στο νησί.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες διαθέτουν ήδη εκτεταμένα στρατιωτικά δικαιώματα στη Γροιλανδία, βάσει της αμυντικής συμφωνίας του 1951 με τη Δανία, ενώ σήμερα λειτουργούν την αμερικανική διαστημική βάση Pituffik στο βορειοδυτικό τμήμα του νησιού.
Το νέο στοιχείο είναι ότι η Γροιλανδία εντάσσεται πλέον στο νέο πλαίσιο, με στόχο να διασφαλιστεί ότι η αμερικανική στρατιωτική πρόσβαση δεν θα εξαρτάται από ενδεχόμενες μελλοντικές πολιτικές εξελίξεις.
Ο Τραμπ έχει δηλώσει ότι οι ΗΠΑ θα ξεκινήσουν άμεσα τη διαδικασία ανάπτυξης «μεγάλης στρατιωτικής παρουσίας» στη Γροιλανδία. Μέχρι στιγμής, πάντως, δεν έχουν γίνει γνωστά ούτε ο ακριβής αριθμός των στρατιωτών ούτε το τελικό μέγεθος των εγκαταστάσεων.
Αμερικανικές πηγές έχουν συζητήσει στο παρελθόν την αξιοποίηση και άλλων σημείων του νησιού, ενώ δημοσιεύματα είχαν αναφερθεί και σε πιθανές νέες αμερικανικές αμυντικές ζώνες. Οι πληροφορίες αυτές, ωστόσο, δεν αποτελούν μέχρι στιγμής επιβεβαιωμένους όρους της νέας συμφωνίας.
Στο στόχαστρο Ρωσία και Κίνα
Δεύτερος βασικός πυλώνας είναι ο περιορισμός της στρατιωτικής παρουσίας χωρών εκτός ΝΑΤΟ.
Σύμφωνα με Αμερικανό αξιωματούχο, η συμφωνία προβλέπει ότι μη νατοϊκές χώρες δεν θα μπορούν να δημιουργούν στρατιωτικές βάσεις ή να διατηρούν στρατιωτική παρουσία στη Γροιλανδία.
Η πρόβλεψη αφορά πρωτίστως τη Ρωσία και την Κίνα, τις οποίες η Ουάσινγκτον θεωρεί βασικούς στρατηγικούς ανταγωνιστές στην Αρκτική.
Ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο έχει δηλώσει ότι το νέο πλαίσιο διασφαλίζει πως η Γροιλανδία θα παραμείνει τμήμα της στρατηγικής αμυντικής περιοχής της Βόρειας Αμερικής, αποκλείοντας την παρουσία ανταγωνιστικών δυνάμεων στο νησί και την ευρύτερη περιοχή.
Περιορισμοί στις «ευαίσθητες» επενδύσεις
Η συμφωνία έχει και σημαντική οικονομική διάσταση, καθώς προβλέπει περιορισμούς σε επενδύσεις που θεωρούνται στρατηγικά ευαίσθητες.
Ο Τραμπ υποστήριξε ότι οι αντίπαλοι των ΗΠΑ δεν θα μπορούν να πραγματοποιούν «ευαίσθητες επενδύσεις» στη Γροιλανδία χωρίς έγγραφη έγκριση της Ουάσινγκτον.
Το Στέιτ Ντιπάρτμεντ έχει επιβεβαιώσει ότι περιλαμβάνονται μηχανισμοί που αποσκοπούν στην αποτροπή επενδύσεων σε ευαίσθητους τομείς από χώρες που θεωρούνται ανταγωνιστικές προς τις ΗΠΑ.
Ωστόσο, η συγκεκριμένη παράμετρος χρειάζεται προσεκτική αποτύπωση έως ότου δημοσιοποιηθεί το τελικό κείμενο.
Σύμφωνα με πληροφορίες που επικαλείται η Washington Post, οι χώρες του ΝΑΤΟ και της Ευρωπαϊκής Ένωσης θα μπορούν να πραγματοποιούν ορισμένες ευαίσθητες επενδύσεις, ενώ δεν προκύπτει μέχρι στιγμής ότι οι ΗΠΑ αποκτούν ένα γενικό δικαίωμα βέτο σε όλες τις οικονομικές αποφάσεις της Γροιλανδίας.
Κατά συνέπεια, η διατύπωση ότι η Ουάσινγκτον αποκτά «βέτο σε όλες τις επενδύσεις» θα ήταν πρόωρη χωρίς το πλήρες κείμενο της συμφωνίας.
Η συμφωνία θα ισχύει ακόμη και μετά από ανεξαρτησία
Ένας από τους πλέον σημαντικούς όρους που μεταδίδει το Reuters αφορά το ενδεχόμενο μελλοντικής ανεξαρτησίας της Γροιλανδίας.
Το νέο καθεστώς αναμένεται να συνεχίσει να ισχύει ακόμη και εάν το νησί καταστεί ανεξάρτητο κράτος.
Με τον τρόπο αυτό, η Ουάσινγκτον επιχειρεί να εξασφαλίσει μακροπρόθεσμα την αμερικανική στρατιωτική πρόσβαση, ανεξάρτητα από το εάν στο μέλλον η Γροιλανδία αποχωρήσει από το Βασίλειο της Δανίας.
Η πρόβλεψη αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς η ανεξαρτησία αποτελεί διαχρονικό πολιτικό στόχο σημαντικού τμήματος του πολιτικού κόσμου της Γροιλανδίας.
Η κυριαρχία παραμένει στη Δανία
Παρά τις αναφορές του Τραμπ σε «μόνιμο έλεγχο» της ασφάλειας της Γροιλανδίας, η συμφωνία, με βάση τις μέχρι τώρα διαθέσιμες πληροφορίες, δεν μεταβιβάζει την κυριαρχία του νησιού στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Η πρωθυπουργός της Δανίας Μέτε Φρεντέρικσεν έχει δηλώσει ότι η συμφωνία αναγνωρίζει την κυριαρχία και την εδαφική ακεραιότητα του Βασιλείου της Δανίας, καθώς και το δικαίωμα του λαού της Γροιλανδίας στην αυτοδιάθεση.
Από την πλευρά του, ο πρωθυπουργός της Γροιλανδίας Γενς-Φρέντερικ Νίλσεν ανέφερε ότι το νέο πλαίσιο αναγνωρίζει τα συμφέροντα της Γροιλανδίας και τη θέση της στη διεθνή συνεργασία.
Η διαφοροποίηση στη διατύπωση είναι χαρακτηριστική.
Ο Τραμπ μιλά για «μόνιμο έλεγχο» της ασφάλειας της Γροιλανδίας, ενώ η Κοπεγχάγη παρουσιάζει τη συμφωνία ως νέο πλαίσιο ενισχυμένης κοινής ασφάλειας στην Αρκτική και τον Βόρειο Ατλαντικό, με την κυριαρχία της Δανίας και το δικαίωμα αυτοδιάθεσης των Γροιλανδών να παραμένουν αναγνωρισμένα.
Τι αλλάζει σε σχέση με το 1951
Οι Ηνωμένες Πολιτείες διατηρούν στρατιωτική παρουσία στη Γροιλανδία από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, ενώ η αμυντική συμφωνία του 1951 με τη Δανία παρέχει ήδη στην Ουάσινγκτον εκτεταμένα δικαιώματα για στρατιωτικές εγκαταστάσεις και επιχειρήσεις.
Το νέο στοιχείο είναι ότι το πλαίσιο διευρύνεται και αποκτά τριμερή χαρακτήρα, με τη συμμετοχή και της ίδιας της Γροιλανδίας.
Παράλληλα, επιδιώκεται η μακροπρόθεσμη κατοχύρωση της αμερικανικής παρουσίας, ο αποκλεισμός στρατιωτικών εγκαταστάσεων ανταγωνιστικών χωρών και ο περιορισμός της οικονομικής διείσδυσης της Ρωσίας και της Κίνας σε στρατηγικούς τομείς.
Η Γροιλανδία αποκτά έτσι ακόμη μεγαλύτερη σημασία για την αμερικανική στρατηγική στην Αρκτική, λόγω της γεωγραφικής της θέσης μεταξύ Βόρειας Αμερικής και Ευρώπης, αλλά και των φυσικών πόρων που διαθέτει.
Τι παραμένει άγνωστο
Παρά τις ανακοινώσεις του Τραμπ, το ακριβές περιεχόμενο της συμφωνίας παραμένει σε αρκετά σημεία ασαφές, καθώς το πλήρες κείμενο δεν έχει ακόμη δημοσιοποιηθεί.
Δεν έχουν γίνει γνωστά, μεταξύ άλλων, ο ακριβής αριθμός των Αμερικανών στρατιωτών που θα μπορούσαν να αναπτυχθούν, οι συγκεκριμένες νέες εγκαταστάσεις που ενδέχεται να δημιουργηθούν και όλοι οι μηχανισμοί που θα διέπουν τις επενδύσεις σε «ευαίσθητους» τομείς.
Η Δανία έχει ανακοινώσει ότι η συμφωνία αναμένεται να υπογραφεί την επόμενη εβδομάδα στη Νέα Υόρκη, στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ, και στη συνέχεια θα πρέπει να ολοκληρωθούν οι απαραίτητες κοινοβουλευτικές διαδικασίες.
Με τα μέχρι τώρα δεδομένα, η Ουάσινγκτον δεν αποκτά τη Γροιλανδία, αλλά επιχειρεί να εξασφαλίσει ένα πολύ ευρύτερο και μακροπρόθεσμο στρατιωτικό και στρατηγικό αποτύπωμα στο νησί: μόνιμη πρόσβαση, δικαιώματα για στρατιωτικές εγκαταστάσεις και υπερπτήσεις, δυνατότητα ενίσχυσης της αμερικανικής παρουσίας, αποκλεισμό μη νατοϊκών στρατιωτικών δυνάμεων και περιορισμό της οικονομικής διείσδυσης ανταγωνιστικών χωρών.
Το κατά πόσο οι ΗΠΑ θα αποκτήσουν στην πράξη ακόμη ευρύτερες εξουσίες, όπως αυτές που περιέγραψε ο Τραμπ με τον όρο «μόνιμος έλεγχος», αναμένεται να αποσαφηνιστεί όταν δημοσιοποιηθεί το τελικό κείμενο και ολοκληρωθεί η διαδικασία κύρωσης.
