Παγκόσμιοι ηγέτες συγκεντρώνονται στη Νέα Υόρκη για την 81η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ, με τον πόλεμο με το Ιράν, την Ουκρανία, τη Γάζα, την ασφάλεια της Αρκτικής και την τεχνητή νοημοσύνη να κυριαρχούν στην ατζέντα. Στο παρασκήνιο εντείνεται παράλληλα η μάχη για τη διαδοχή του Αντόνιο Γκουτέρες στην ηγεσία των Ηνωμένων Εθνών.
Σε ένα από τα πιο σύνθετα γεωπολιτικά περιβάλλοντα των τελευταίων ετών πραγματοποιείται στη Νέα Υόρκη η ετήσια Σύνοδος της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ, με δεκάδες αρχηγούς κρατών και κυβερνήσεων να επιχειρούν να βρουν κοινό έδαφος απέναντι σε μια σειρά αλληλένδετων κρίσεων.
Στο επίκεντρο βρίσκονται ο πόλεμος με το Ιράν και η νέα αστάθεια στη Μέση Ανατολή, η συνεχιζόμενη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, το Παλαιστινιακό, οι ανατροπές στις διεθνείς αγορές ενέργειας και η ραγδαία ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης.
Την ίδια στιγμή, ο ίδιος ο ΟΗΕ βρίσκεται μπροστά σε μια κρίσιμη μετάβαση. Η διαδικασία για την επιλογή του επόμενου Γενικού Γραμματέα έχει ήδη μετατρέψει τη Νέα Υόρκη σε πεδίο έντονων διπλωματικών διαβουλεύσεων.
Η μάχη για τον επόμενο Γενικό Γραμματέα του ΟΗΕ
Οι υποψήφιοι για τη διαδοχή του Αντόνιο Γκουτέρες αναμένεται να αξιοποιήσουν την παρουσία των παγκόσμιων ηγετών στη Νέα Υόρκη για έναν νέο γύρο επαφών, δίνοντας ιδιαίτερη βαρύτητα στα 15 κράτη-μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας.
Η Εβδομάδα Υψηλού Επιπέδου αποτελεί παραδοσιακά μία από τις σημαντικότερες ευκαιρίες για παρασκηνιακές διαβουλεύσεις και διαμόρφωση συσχετισμών γύρω από την ηγεσία του Οργανισμού.
Στο επίκεντρο της διαδικασίας βρίσκεται, μεταξύ άλλων, η Ρεμπέκα Γκρίνσπαν, πρώην αντιπρόεδρος της Κόστα Ρίκα και επικεφαλής της UNCTAD, καθώς και η Carolyn Rodrigues-Birkett της Γουιάνας.
Η επιλογή του νέου Γενικού Γραμματέα αποκτά ιδιαίτερο ελληνικό ενδιαφέρον, καθώς η διαδικασία ενδέχεται να φτάσει στην τελική ευθεία κατά την ελληνική προεδρία του Συμβουλίου Ασφαλείας τον Οκτώβριο.
Ο νέος επικεφαλής του ΟΗΕ θα αναλάβει καθήκοντα σε μια περίοδο κατά την οποία ο Οργανισμός καλείται να επαναπροσδιορίσει τον ρόλο του απέναντι στις μεγάλες γεωπολιτικές συγκρούσεις, αλλά και υπό συνθήκες αυξανόμενης οικονομικής πίεσης.
Τραμπ και Μακρόν άνοιξαν τον κύκλο των κρίσιμων επαφών
Ο Ντόναλντ Τραμπ ξεκίνησε τον κύκλο των υψηλού επιπέδου διπλωματικών επαφών στη Νέα Υόρκη με συνάντηση με τον Γάλλο πρόεδρο Εμανουέλ Μακρόν.
Η συζήτηση πραγματοποιήθηκε σε μια περίοδο κατά την οποία ΗΠΑ και Ευρώπη αναζητούν κοινό βηματισμό τόσο για τον πόλεμο στην Ουκρανία όσο και για τη νέα κρίση στη Μέση Ανατολή.
Μετά τη συνάντηση, ο Μακρόν αποκάλυψε ότι συζήτησε με τον Αμερικανό πρόεδρο προτάσεις για ένα αμοιβαίο μορατόριουμ μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας στις επιθέσεις εναντίον ενεργειακών υποδομών.
Ο Γάλλος πρόεδρος χαρακτήρισε τη συνομιλία «πολύ καλή» και «πολύ εποικοδομητική», ενώ στο τραπέζι βρέθηκε και η ανάγκη ενίσχυσης της ουκρανικής άμυνας.
Η ομιλία Τραμπ στον ΟΗΕ και το μήνυμα προς το Ιράν
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον συγκεντρώνει η ομιλία του Ντόναλντ Τραμπ στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ. Ο Αμερικανός πρόεδρος αναμένεται να παρουσιάσει τις βασικές κατευθύνσεις της εξωτερικής πολιτικής της κυβέρνησής του και τον τρόπο με τον οποίο η Ουάσιγκτον προσεγγίζει τις μεγαλύτερες διεθνείς κρίσεις.
Κεντρική θέση αναμένεται να έχει το Ιράν και η πάγια θέση της αμερικανικής κυβέρνησης ότι η Τεχεράνη δεν πρέπει να αποκτήσει πυρηνικό όπλο.
Στην ατζέντα βρίσκονται επίσης η ελευθερία της ναυσιπλοΐας, η προστασία των κρίσιμων διεθνών θαλάσσιων οδών και το αμερικανικό όραμα για έναν μικρότερο και αποτελεσματικότερο ΟΗΕ, με μεγαλύτερη έμφαση στην ειρήνη και τη διεθνή ασφάλεια.
Πόλεμος με το Ιράν: Στο τραπέζι νέο Ταμείο δισεκατομμυρίων
Αργότερα, ο Τραμπ αναμένεται να έχει συνομιλίες με τις χώρες του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου, με τον πόλεμο με το Ιράν να βρίσκεται στο επίκεντρο. Η σύγκρουση έχει ήδη προκαλέσει νέες ανατροπές στις αγορές ενέργειας, ενισχύοντας τις ανησυχίες για τις υποδομές πετρελαίου και φυσικού αερίου και, κυρίως, για την ασφάλεια των θαλάσσιων οδών της περιοχής.
Σύμφωνα με δημοσιεύματα, η κυβέρνηση Τραμπ έχει προτείνει τη δημιουργία χρηματοδοτικού μηχανισμού για την αποκατάσταση ενεργειακών υποδομών που έχουν πληγεί και για τη μείωση της εξάρτησης των χωρών της περιοχής από τα Στενά του Ορμούζ.
Το σχέδιο φέρεται να προβλέπει τη συμμετοχή οκτώ εταίρων των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή: της Σαουδικής Αραβίας, των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, του Κατάρ, του Μπαχρέιν, του Κουβέιτ, του Ομάν, του Ιράκ και της Ιορδανίας.
Στόχος είναι η συγκρότηση ενός ευρύτερου επενδυτικού ταμείου, του PACT – Partnership for Allied Trust and Construction.
Ουκρανία: Η συνάντηση Τραμπ–Ζελένσκι και το σχέδιο για την ενέργεια
Η Ουκρανία αποτελεί το δεύτερο μεγάλο μέτωπο της αμερικανικής διπλωματίας στη Νέα Υόρκη. Ο Ντόναλντ Τραμπ σχεδιάζει να συναντηθεί με τον Ουκρανό πρόεδρο Βολοντίμιρ Ζελένσκι, με το Κίεβο να επιδιώκει να διατηρήσει τον πόλεμο ψηλά στη διεθνή ατζέντα και να εξασφαλίσει περαιτέρω στήριξη για την άμυνά του.
Σημαντικό μέρος των συζητήσεων αναμένεται να αφορά τις προσπάθειες αποκλιμάκωσης και ειδικότερα την προοπτική αμοιβαίας διακοπής των πληγμάτων σε ενεργειακές εγκαταστάσεις.
Τη Ρωσία στη Γενική Συνέλευση αναμένεται να εκπροσωπήσει ο υπουργός Εξωτερικών Σεργκέι Λαβρόφ.
Συμφωνία ΗΠΑ–Δανίας–Γροιλανδίας αλλάζει τα δεδομένα στην Αρκτική
Ένα ακόμη σημαντικό γεωπολιτικό γεγονός στο περιθώριο της Συνόδου αφορά τη Γροιλανδία. ΗΠΑ, Δανία και Γροιλανδία αναμένεται να υπογράψουν στη Νέα Υόρκη νέα συμφωνία για την ασφάλεια της Γροιλανδίας και συνολικά της Αρκτικής.
Ο Τραμπ αναμένεται να συναντηθεί για την υπογραφή με την πρωθυπουργό της Δανίας Μέτε Φρεντέρικσεν και τον πρωθυπουργό της Γροιλανδίας Γενς-Φρέντερικ Νίλσεν.
Η συμφωνία προβλέπει διεύρυνση της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στη Γροιλανδία, ενώ η Κοπεγχάγη επιμένει ότι διατηρούνται η κυριαρχία και η εδαφική ακεραιότητα του Βασιλείου της Δανίας.
Στην Ουάσιγκτον, η συμφωνία παρουσιάζεται ως κρίσιμο βήμα για την ενίσχυση της ασφάλειας της Βόρειας Αμερικής και της Αρκτικής, με ιδιαίτερη έμφαση στον περιορισμό ενδεχόμενης στρατιωτικής παρουσίας ή ευαίσθητων επενδύσεων από τη Ρωσία και την Κίνα.
Η εξέλιξη αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία καθώς η Αρκτική μετατρέπεται σταδιακά σε ένα από τα σημαντικότερα πεδία στρατηγικού ανταγωνισμού των μεγάλων δυνάμεων.
Το μεγάλο ερώτημα: Θα συναντηθούν Τραμπ και Πεζεσκιάν;
Το Ιράν ενδέχεται να αποτελέσει το θέμα που θα καθορίσει πολιτικά τη φετινή Γενική Συνέλευση. Στην ιρανική αντιπροσωπεία περιλαμβάνονται ο πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν και ο υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί, με την προσοχή να στρέφεται πλέον στο ενδεχόμενο μιας απευθείας επαφής ανάμεσα στον Ιρανό και τον Αμερικανό πρόεδρο.
Μια ενδεχόμενη συνάντηση Τραμπ–Πεζεσκιάν θα αποκτούσε ιδιαίτερη διπλωματική βαρύτητα, καθώς θα μπορούσε να δημιουργήσει έναν πρώτο δίαυλο για την αποκλιμάκωση της σύγκρουσης.
Διπλωματικές πηγές βλέπουν στην παρουσία των δύο πλευρών στη Νέα Υόρκη ένα πιθανό παράθυρο ευκαιρίας, χωρίς ωστόσο να θεωρείται δεδομένο ότι θα υπάρξει συνάντηση κορυφής.
Την ίδια στιγμή, η Ουάσιγκτον εντείνει την οικονομική πίεση προς την Τεχεράνη, προαναγγέλλοντας αυστηρές κυρώσεις σε χώρες που επιτρέπουν τον ανεφοδιασμό ή τη συντήρηση ιρανικών αεροσκαφών.
Παλαιστινιακό και Γάζα παραμένουν ψηλά στην ατζέντα του ΟΗΕ
Παράλληλα με τις εξελίξεις στο Ιράν, το Παλαιστινιακό εξακολουθεί να αποτελεί ένα από τα κεντρικά ζητήματα της Συνόδου.
Παρά την εκεχειρία του 2025, στη Λωρίδα της Γάζας παραμένουν σοβαρές ανθρωπιστικές ανάγκες, προβλήματα στην είσοδο κρίσιμου εξοπλισμού και μεγάλες πιέσεις στους τομείς της υγείας και της ενέργειας.
Η αμερικανική κυβέρνηση αρνήθηκε εκ νέου βίζα στον Μαχμούντ Αμπάς και σε άλλα υψηλόβαθμα στελέχη της Παλαιστινιακής Αρχής και της PLO.
Η Γενική Συνέλευση, ωστόσο, έδωσε τη δυνατότητα στον Παλαιστίνιο πρόεδρο να συμμετάσχει μέσω βιντεοσκοπημένης παρέμβασης.
Στο περιθώριο της Συνόδου προγραμματίζονται επίσης συναντήσεις και εκδηλώσεις για την κατάσταση στη Γάζα και τη λύση των δύο κρατών, με τη Γαλλία, τον Καναδά και το Ηνωμένο Βασίλειο να διατηρούν ενεργό διπλωματικό ρόλο.
Από τη Νέα Υόρκη στην Ουάσιγκτον: Στο βάθος η συνάντηση Τραμπ–Σι
Το διπλωματικό παζλ δεν ολοκληρώνεται στη Νέα Υόρκη.
Η προσοχή θα μεταφερθεί στη συνέχεια στην Ουάσιγκτον και στις επαφές του Ντόναλντ Τραμπ με τον Κινέζο πρόεδρο Σι Τζινπίνγκ.
Η ατζέντα ΗΠΑ–Κίνας είναι εξαιρετικά βαριά: εμπόριο και δασμοί, πόλεμοι στη Μέση Ανατολή και την Ουκρανία, Ταϊβάν, στρατηγικός ανταγωνισμός και κανόνες ασφαλείας για την τεχνητή νοημοσύνη.
Όλα αυτά καθιστούν τη φετινή Γενική Συνέλευση κάτι περισσότερο από μια ετήσια διπλωματική συνάντηση.
Σε μια περίοδο κατά την οποία οι μεγάλες δυνάμεις επαναπροσδιορίζουν συμμαχίες, κόκκινες γραμμές και σφαίρες επιρροής, η Νέα Υόρκη μετατρέπεται για λίγες ημέρες στο κέντρο της παγκόσμιας διπλωματίας — με το Ιράν, την Ουκρανία, την Αρκτική και το μέλλον του ίδιου του ΟΗΕ να βρίσκονται στο επίκεντρο.
