Την ισχυρή στήριξη των ΗΠΑ στον Κάθετο Διάδρομο επαναβεβαίωσε από την Αθήνα ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών, Μάρκο Ρούμπιο, σε μια περίοδο κατά την οποία το έργο σημειώνει πρόοδο σε πολλά επίπεδα. Η μείωση του κόστους μεταφοράς φυσικού αερίου, η ενίσχυση της μεταφορικής ικανότητας και η επέκταση προς τα Δυτικά Βαλκάνια δημιουργούν νέες προοπτικές για τον ενεργειακό ρόλο της Ελλάδας, ενώ παράλληλα εξετάζονται δυνατότητες σύνδεσης με τα κοιτάσματα της Ανατολικής Μεσογείου.
Οι θετικές εξελίξεις των τελευταίων ημερών ενισχύουν τις προοπτικές του έργου, το οποίο φιλοδοξεί να αναδείξει την Ελλάδα σε βασική πύλη τροφοδοσίας της Νοτιοανατολικής και Κεντρικής Ευρώπης με φυσικό αέριο από διαφοροποιημένες πηγές, μεταξύ των οποίων και το αμερικανικό υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG).
Στις επίσημες δηλώσεις του, ο Μάρκο Ρούμπιο υπογράμμισε ότι η ενεργειακή συνεργασία Ελλάδας και ΗΠΑ καταγράφει νέα υψηλά, με τον Κάθετο Διάδρομο να ενισχύει τη θέση της χώρας ως κόμβου ενεργειακής ασφάλειας και να διευκολύνει την αύξηση των εξαγωγών αμερικανικού LNG προς την Ευρώπη.
Η τοποθέτηση του επικεφαλής του Στέιτ Ντιπάρτμεντ έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς επιβεβαιώνει ότι ο συγκεκριμένος ενεργειακός άξονας εντάσσεται στον αμερικανικό σχεδιασμό για την ασφάλεια του ευρωπαϊκού ενεργειακού εφοδιασμού, ενόψει της πλήρους απεξάρτησης της Ευρώπης από το ρωσικό φυσικό αέριο έως το τέλος του 2027.
Η πολιτική αυτή στήριξη αποτυπώνεται και στο κοινό ανακοινωθέν του 6ου Στρατηγικού Διαλόγου Ελλάδας – ΗΠΑ, στο οποίο ο Κάθετος Διάδρομος αναφέρεται ρητά ως ένας από τους πυλώνες της διμερούς συνεργασίας στον τομέα της ενέργειας.
Μείωση κόστους μεταφοράς και αύξηση της δυναμικότητας
Η διπλωματική στήριξη συνοδεύεται από αλλαγές που βελτιώνουν την εμπορική ανταγωνιστικότητα της διαδρομής. Από την 1η Οκτωβρίου τέθηκε σε εφαρμογή το νέο πλαίσιο τιμολόγησης για τη μεταφορά φυσικού αερίου μέσω του Κάθετου Διαδρόμου, βάσει της συμφωνίας των διαχειριστών Ελλάδας, Βουλγαρίας, Ρουμανίας, Μολδαβίας και Ουκρανίας.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είχε προβλέψει, τον περασμένο Μάρτιο, ανταγωνιστικότερες χρεώσεις και τη διάθεση πλήρους γκάμας προϊόντων δέσμευσης μεταφορικής δυναμικότητας, με ημερήσια, μηνιαία, τριμηνιαία και ετήσια διάρκεια.
Το νέο πλαίσιο προσφέρει στους προμηθευτές μεγαλύτερη ευελιξία και σαφέστερη εικόνα του κόστους μεταφοράς, διευκολύνοντας τον προγραμματισμό των παραδόσεων σε διαφορετικούς χρονικούς ορίζοντες. Παράλληλα, αντιμετωπίζει ένα βασικό ζητούμενο για τη βιωσιμότητα του εγχειρήματος: τη διαμόρφωση ελκυστικών όρων σε σύγκριση με εναλλακτικές διαδρομές.
Σύμφωνα με εκτιμήσεις αναλυτών της αγοράς, το συνολικό κόστος μεταφοράς φυσικού αερίου στον βασικό άξονα του Κάθετου Διαδρόμου, από την Ελλάδα έως την Ουκρανία μέσω Βουλγαρίας και Ρουμανίας, μειώνεται κατά περίπου 40% σε σχέση με το προηγούμενο μεταβατικό καθεστώς.
Την ίδια στιγμή, ενισχύεται και η διαθέσιμη μεταφορική ικανότητα. Από την 1η Οκτωβρίου 2026, η δυναμικότητα στο πρώτο σκέλος της διαδρομής, μεταξύ Ελλάδας και Βουλγαρίας, αυξήθηκε κατά 40%, φτάνοντας τις 93 GWh ημερησίως. Με την ολοκλήρωση της επόμενης φάσης των έργων στη Βουλγαρία, τον Ιανουάριο του 2027, προβλέπεται να αυξηθεί περαιτέρω, στις 102,8 GWh ημερησίως.
Επέκταση προς Σερβία και Βόρεια Μακεδονία
Σημαντικό βήμα για τη διεύρυνση του Κάθετου Διαδρόμου προς τα Δυτικά Βαλκάνια αποτέλεσε η τετραμερής συνάντηση των υπουργών Ενέργειας Ελλάδας, Βουλγαρίας, Σερβίας και Βόρειας Μακεδονίας, η οποία πραγματοποιήθηκε στο Βελιγράδι στις 6 Οκτωβρίου.
Οι τέσσερις πλευρές επιβεβαίωσαν τη δέσμευσή τους για την επέκταση της διαδρομής, με την προοπτική διασύνδεσης της Σερβίας με τη Βόρεια Μακεδονία μέσω αγωγού φυσικού αερίου. Η κατασκευή του συγκεκριμένου έργου αναμένεται να ξεκινήσει το επόμενο διάστημα και θα συνδεθεί με τον υπό κατασκευή αγωγό Ελλάδας – Βόρειας Μακεδονίας.
Με την ολοκλήρωση των δύο έργων, θα δημιουργηθούν πρόσθετες οδοί πρόσβασης στο φυσικό αέριο που φτάνει στην Ελλάδα, κυρίως με τη μορφή αμερικανικού LNG, μέσω των τερματικών σταθμών της Αλεξανδρούπολης και της Ρεβυθούσας.
Η επέκταση αυτή θα μπορούσε να ενισχύσει την παρουσία του Κάθετου Διαδρόμου σε δύο αγορές όπου το ρωσικό φυσικό αέριο διατηρεί σήμερα κυρίαρχη θέση, διευρύνοντας τις δυνατότητες διαφοροποίησης των πηγών προμήθειας.
Στο τραπέζι η σύνδεση με τα κοιτάσματα της Ανατολικής Μεσογείου
Παράλληλα με την επέκταση στα Βαλκάνια, εξετάζονται δυνατότητες σύνδεσης του Κάθετου Διαδρόμου με τις ενεργειακές πηγές της Ανατολικής Μεσογείου.
Το ζήτημα συζητήθηκε στο περιθώριο του East Mediterranean Gas Forum στην Αθήνα, κατά τις επαφές του υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρου Παπασταύρου, με τους ομολόγους του από την Κύπρο και την Αίγυπτο, Μιχάλη Δαμιανό και Καρίμ Μπαντάουι, αντίστοιχα.
Στο επίκεντρο βρέθηκε η δυνατότητα αξιοποίησης του κυπριακού κοιτάσματος «Κρόνος», από το οποίο αναμένεται να παραχθεί το πρώτο φυσικό αέριο το πρώτο εξάμηνο του 2028. Σύμφωνα με το εξεταζόμενο σχέδιο, το αέριο θα μπορούσε να μεταφέρεται στην Αίγυπτο, να υγροποιείται στις εγκαταστάσεις της Νταμιέτας και στη συνέχεια να μεταφέρεται με πλοία στους ελληνικούς τερματικούς σταθμούς.
Από εκεί, το LNG θα μπορούσε να διοχετεύεται στον Κάθετο Διάδρομο, συνδέοντας τις ενεργειακές πηγές της Ανατολικής Μεσογείου με τις αγορές της Νοτιοανατολικής και Κεντρικής Ευρώπης.
Οι εξελίξεις αυτές διαμορφώνουν ένα ευρύτερο πεδίο ανάπτυξης για τον Κάθετο Διάδρομο, με την αμερικανική στήριξη, τις ανταγωνιστικότερες χρεώσεις, την αύξηση της μεταφορικής ικανότητας και τις νέες διασυνδέσεις να ενισχύουν τις προοπτικές ανάδειξης της Ελλάδας σε κομβικό σημείο του ευρωπαϊκού ενεργειακού εφοδιασμού.
