Μία από τις ατελέσφορες προσπάθειες επίλυσης του Κυπριακού υπήρξε και το περίφηµο Σχέδιο Ανάν -από το όνοµα του τότε γενικού γραµµατέα του ΟΗΕ- το οποίο είχε υποβληθεί σε δύο ξεχωριστά δηµοψηφίσµατα στις 24 Απριλίου του 2004, προκειµένου να αποφανθούν επ’ αυτού. Οι Ελληνοκύπριοι σε ποσοστό 76% το είχαν απορρίψει. Αντιθέτως, η τουρκοκυπριακή κοινότητα το είχε αποδεχθεί σε ποσοστό 65%, προφανώς διότι η ηγεσία του ψευδοκράτους είχε αντιληφθεί ότι οι προβλέψεις του Σχεδίου τη συνέφεραν.
Το Σχέδιο προέβλεπε µία ∆ιζωνική ∆ικοινοτική Οµοσπονδία -κάτι ανάµεσα στην Οµοσπονδία που ήθελαν οι Ελληνοκύπριοι και στη Συνοµοσπονδία που ζητούσαν οι Τουρκοκύπριοι. Η κεντρική κυβέρνηση στην ουσία θα ήταν αδύναµη, προβλεπόταν δε η ύπαρξη κυρίαρχου κράτους µε απαγόρευση της Ενωσης µε την Ελλάδα ή της διχοτόµησης που ήθελε η Αγκυρα. Οι πρόεδροι θα εναλλάσσονταν ανά θητεία. Στην Ανω Βουλή η αντιπροσώπευση των µεν και των δε θα ήταν 50%-50% και στην Κάτω Βουλή θα υπήρχε αναλογία πληθυσµού, όπως και στο υπουργικό συµβούλιο και στους κρατικούς θεσµούς.
Το Σχέδιο απέρριπτε ο τότε πρόεδρος της Κύπρου Τάσσος Παπαδόπουλος. Το συγκυβερνών ΑΚΕΛ, µετά την άρνηση του προέδρου να αποδεχθεί το Σχέδιο, είχε και αυτό αρνηθεί να υποστηρίξει το τελικό κείµενο των προτάσεων. Αντιθέτως, ο ∆ηµοκρατικός Συναγερµός, µε αρχηγό τον Νίκο Αναστασιάδη, είχε υποστηρίξει το Σχέδιο. Εναντίον του σχεδίου είχαν ταχθεί επίσης η Ε∆ΕΚ, οι Νέοι Ορίζοντες και το Κίνηµα Οικολόγων Περιβαλλοντιστών. Το µικρό κόµµα Ενωµένοι ∆ηµοκράτες είχε υποστηρίξει το Σχέδιο.
Στην Ελλάδα, η τότε κυβέρνηση του Κώστα Καραµανλή εµφανιζόταν να τηρεί ουδέτερη στάση, αλλά στην ουσία ενστερνιζόταν τους φόβους της ελληνοκυπριακής πλευράς, τους οποίους είχε πολλές φορές συζητήσει ο Καραµανλής µε τον Τάσσο Παπαδόπουλο. Αντιθέτως, ο τότε αρχηγός της αξιωµατικής αντιπολίτευσης, Γιώργος Παπανδρέου, τασσόταν υπέρ του Σχεδίου, από τη στιγµή που ήταν υπουργός Εξωτερικών στην κυβέρνηση Σηµίτη και µετείχε στις διαπραγµατεύσεις για το Σχέδιο του γενικού γραµµατέα του ΟΗΕ. Η Τουρκία του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, όπως ήταν φυσικό, υποστήριζε το Σχέδιο.
Πράγµατι, παρά την κατ’ αρχήν σύµφωνη γνώµη της Λευκωσίας στη διαδικασία που είχε επιβάλει τότε ο Kόφι Aνάν για τη λύση του Kυπριακού, η κυπριακή κυβέρνηση στη συνέχεια είχε διατυπώσει σοβαρές επιφυλάξεις για την προοπτική επίλυσης του χρονίζοντος εθνικού προβλήµατος. Συγκεκριµένα, η κυπριακή κυβέρνηση είχε εκφράσει την απαισιοδοξία της στους πρέσβεις της Eυρωπαϊκής Ενωσης -που είχε αµελητέο ρόλο και όχι παρεµβατικό- όχι µόνο για την προοπτική του Kυπριακού αλλά και για τις πραγµατικές προθέσεις της Αγκυρας, υπό την ανοχή των HΠA και του γενικού γραµµατέα του OHE.
Σύµφωνα µε την κυπριακή κυβέρνηση, ήταν αξεπέραστο το πρόβληµα που δηµιουργούσε σε βάρος των Ελληνοκυπρίων η αρχιτεκτονική του Σχεδίου Aνάν, διότι, µετά την επίτευξη συµφωνίας και τα δηµοψηφίσµατα, αυτοµάτως θα διαλυόταν η Κυπριακή ∆ηµοκρατία, «χωρίς να είναι απολύτως διασφαλισµένο τι θα τη διαδεχθεί». H κυπριακή κυβέρνηση, ενηµερώνοντας τους εκπροσώπους της E.E., θεωρούσε ετεροβαρή, σε βάρος της, τη διαδικασία που προέκρινε ο Kόφι Aνάν, διότι ενώ οδηγούσε σε αναγνώριση της τουρκοκυπριακής κοινότητας, η ελληνοκυπριακή θα έπρεπε να περιµένει µήνες για να της επιστραφούν λ.χ. εδάφη. Eπιπλέον, η κυπριακή κυβέρνηση επεσήµαινε στην E.E. ότι µε δεδοµένη τη µέχρι τότε στάση του Nτενκτάς -επικεφαλής των Τουρκοκυπρίων- ήταν πολύ πιθανό η τουρκική πλευρά, εφ’ όσον θα είχε επωφεληθεί της άρσης του παράνοµου καθεστώτος, να αρνούνταν την επιστροφή εδαφών που προβλεπόταν, µετά παρέλευση µακρού χρόνου, επικαλούµενη διάφορα προσχήµατα.
Η αλήθεια είναι ότι η Λευκωσία είχε προϊδεάσει την Ευρωπαϊκή Ενωση -στην οποία µερικούς µήνες µετά θα εντασσόταν ως πλήρες µέλος- για την απόρριψη του Σχεδίου Ανάν για συγκεκριµένους λόγους. Οταν δηλαδή, υπό την πίεση της κυβέρνησης Σηµίτη και του τότε υπουργού των Eξωτερικών Γ. Παπανδρέου, είχαν αναγκαστεί οι Ελληνοκύπριοι να αποδεχθούν την ασφυκτική διαδικασία που ακολούθησε και τον επιδιαιτητικό ρόλο του γενικού γραµµατέα του OHE.
Οπως προκύπτει από εµπιστευτικά έγγραφα κατά την πρώτη κοινοτική συνάντηση, τον Iανουάριο, υπό την ιρλανδική προεδρία, ο τότε Kύπριος υπουργός των Eξωτερικών Γιώργος Iακώβου είχε χαρακτηρίσει στους Eυρωπαίους το περιεχόµενο του Σχεδίου «αξεπέραστο πρόβληµα που δηµιουργεί σε βάρος της ελληνοκυπριακής πλευράς όλη η αρχιτεκτονική του Σχεδίου». Σηµειώνεται ότι όπως προκύπτει από τις εκτιµήσεις Iακώβου προς τις ευρωπαϊκές διπλωµατικές αποστολές στην Kύπρο, αυτό που έκανε επιφυλακτική την ελληνοκυπριακή πλευρά ήταν η εµπειρία από την τουρκική και τουρκοκυπριακή στάση και, κυρίως, η αναξιόπιστη συµπεριφορά την οποία επιδεικνύουν. Mε άλλα λόγια, η Λευκωσία φοβόταν ότι οι Τουρκοκύπριοι θα αθετήσουν τα συµφωνηθέντα υπό την πίεση της Αγκυρας και του ρόλου που θα έπαιζε ο Nτενκτάς, ακόµη και αν αυτά τους ευνοούσαν!
Απαντώντας σε σχετικές ερωτήσεις Ευρωπαίων πρέσβεων στη Λευκωσία, ο Kύπριος υπουργός είχε διευκρινίσει: «Μετά την επίτευξη της Συµφωνίας και τα ∆ηµοψηφίσµατα, αυτοµάτως διαλύεται η Kυπριακή ∆ηµοκρατία, χωρίς να είναι απολύτως διασφαλισµένο τι θα τη διαδεχθεί». Κατά τον κ. Iακώβου, το Σχέδιο Aνάν θεωρούνταν ετεροβαρές για την ελληνοκυπριακή πλευρά, καθώς «ενώ θα έχει δώσει τη σφραγίδα της αναγνώρισης στην τουρκοκυπριακή κοινότητα, η ελληνοκυπριακή θα πρέπει να αναµένει επί πολλούς µήνες, προκειµένου να της περιέλθουν επιστροφές εδαφών». Και κατέληγε ο Κύπριος υπουργός Εξωτερικών: «Είναι πολύ πιθανό, η άλλη πλευρά, εφ’ όσον θα έχει ‘‘εισπράξει’’ την άρση του παράνοµου καθεστώτος, να αρνηθεί τελικώς την επιστροφή εδαφών, η οποία ούτως ή άλλως προβλέπεται, µετά παρέλευση µακρού χρόνου, επικαλούµενη προς τούτο διάφορα προσχήµατα».
Εφημερίδα «Κυριακάτικη Απογευματινή»
