Η Ευρώπη υπερηφανεύεται, και δικαίως, ότι υπήρξε η κοιτίδα της φιλοσοφίας, της δημοκρατίας, των επιστημών και του ανθρωπισμού. Από τα πανεπιστήμια του Μεσαίωνα έως τον Διαφωτισμό, από τη λογοτεχνία μέχρι τη μουσική, η Γηραιά Ήπειρος διαμόρφωσε τον πνευματικό χάρτη του σύγχρονου κόσμου. Ωστόσο, πίσω από αυτή τη λαμπρή πολιτιστική κληρονομιά αναδύεται μια λιγότερο φωτεινή πραγματικότητα, η οποία προκαλεί εύλογο προβληματισμό.
Τα επίσημα δημογραφικά στοιχεία δείχνουν ότι πολλές ευρωπαϊκές χώρες συγκαταλέγονται σταθερά ανάμεσα σε εκείνες με τα υψηλότερα ποσοστά διαζυγίων διεθνώς. Βεβαίως, οι αριθμοί απαιτούν προσοχή. Άλλο είναι ο δείκτης των διαζυγίων ανά χίλιους κατοίκους και άλλο η αναλογία διαζυγίων προς τους γάμους ενός συγκεκριμένου έτους. Παρ’ όλα αυτά, η γενική εικόνα παραμένει σαφής. Ο θεσμός της «οικογένειας» στην Ευρώπη διέρχεται μία περίοδο βαθιάς αναδιάταξης. Το διαζύγιο δεν αποτελεί από μόνο του ένδειξη ηθικής παρακμής. Υπάρχουν περιπτώσεις όπου η διάλυση ενός γάμου προστατεύει την αξιοπρέπεια και την ασφάλεια των ανθρώπων. Η γενίκευση θα ήταν άδικη. Όταν όμως η διάρρηξη του οικογενειακού δεσμού μετατρέπεται σε συχνό κοινωνικό φαινόμενο, εύλογα γεννώνται ερωτήματα για τη συνοχή των θεσμών, τη σταθερότητα των σχέσεων και την αντοχή των αξιών που άλλοτε λειτουργούσαν ως συνεκτικός ιστός της κοινωνίας.
Η ευρωπαϊκή πραγματικότητα μοιάζει να αντανακλά μια βαθύτερη μεταβολή. Η παράδοση υποχωρεί, οι κοινότητες γίνονται πιο χαλαρές, οι δεσμεύσεις συχνά θεωρούνται προσωρινές και η προσωπική εκπλήρωση αποκτά προτεραιότητα έναντι της διάρκειας μιας σχέσης. Πρόκειται για μια αλλαγή που μεταβάλλει ριζικά την έννοια της οικογένειας και του συλλογικού βίου. Ακόμη πιο εντυπωσιακό είναι ένα διαφορετικό παράδοξο. Οι Μαλδίβες, ένας τόπος που έχει ταυτιστεί παγκοσμίως με τα ταξίδια του μέλιτος, τις εξωτικές παραλίες και τις ονειρικές τελετές γάμου, καταγράφουν επί σειρά ετών τα υψηλότερα ποσοστά διαζυγίων στον κόσμο. Ο προορισμός που προβάλλεται ως σύμβολο του αιώνιου έρωτα συνυπάρχει με μια πραγματικότητα όπου οι περισσότεροι γάμοι διαλύονται. Η αντίθεση αυτή υπενθυμίζει ότι οι ειδυλλιακές εικόνες δεν αποτυπώνουν πάντοτε τις κοινωνικές συνθήκες που κρύβονται πίσω από αυτές.
Ίσως, τελικά, η μεγαλύτερη πρόκληση για την Ευρώπη να μην είναι ούτε οικονομική ούτε γεωπολιτική. Είναι πολιτισμική. Μια κοινωνία δεν διατηρείται μόνο χάρη στην τεχνολογική πρόοδο, την οικονομική ανάπτυξη ή τους ισχυρούς θεσμούς. Χρειάζεται σχέσεις εμπιστοσύνης, αίσθημα ευθύνης, διάθεση προσφοράς και ανθρώπους πρόθυμους να επενδύσουν στο «μαζί», ακόμη και όταν αυτό απαιτεί κόπο και υπομονή.
Η ιστορία της ευρωπαϊκής ηπείρου απέδειξε πολλές φορές ότι οι πολιτισμοί δεν παρακμάζουν όταν μειώνεται ο πλούτος τους, αλλά όταν εξασθενούν οι δεσμοί που κρατούν ενωμένους τους ανθρώπους. Οι στατιστικές για τα διαζύγια δεν αρκούν για να περιγράψουν ολόκληρη την πραγματικότητα. Αποτελούν όμως έναν καθρέφτη που αξίζει να κοιτάξουμε με ειλικρίνεια. Όχι για να αναζητήσουμε ενόχους, αλλά για να αναρωτηθούμε ποια Ευρώπη επιθυμούμε να παραδώσουμε στις επόμενες γενιές.
Εφημερίδα Απογευματινή
